شيخ طوسى در مجمع البيان به نقل از زجاج افزوده است : از رسول خدا صلى الله عليه و آله سؤال شد : چرا لباست را دادى تا در آن كفن شود ، در حالى كه ابن ابى منافق بود ؟ فرمود : لباس من ، او را از خدا بىنياز نمىكند ؛ اما از خدا اميد دارم كه به واسطهء اين كار عدهء زيادى داخل دايرهء اسلام شوند ! سپس روايت كرده است : عده زيادى از منافقان خزرج وقتى ديدند كه رئيس آنها ابن ابى ، به وسيله لباس رسول خدا صلى الله عليه و آله از او طلب شفا يا شفاعت كرد ، ايمان آوردند و مسلمان شدند . « 1 »
نزول سورهء توبه
بيشتر اين سوره دربارهء جنگ با مشركان و سپس احتجاج عليه منافقان است . در ابتداى آن آياتى است كه برائت از عهد و پيمانهاى مشركان و جنگ با آنها و اهل كتاب رااجازه مىدهد . سپس در ضمن آياتى به تشويق براى جنگ و بيان حال تخلفكنندگان از آن مىپردازد و آنگاه در مورد ولايت كفار و زكات و امور ديگر صحبت مىكند . « 2 »
آيات نشان مىدهد كه منافقان جماعتى را تشكيل مىدادند ، چنان كه مىفرمايد :
« إن نَعْفُ عَنْ طائفةٍ مِنْكُمْ نُعذِّبْ طائفةً بِانَّهُمْ كَانوا مُجرمينَ » ؛
اگر از طائفهاى از شما بگذريم ، طايفهء ديگر را عذاب مىكنيم ، زيرا مجرم بودند .
و بيان مىكند كه بين منافقان روابط و توافقهايى وجود داشته است ؛ چنان كه مىفرمايد :
« المُنافِقُونَ و المنافقاتُ بَعْضُهُم اولياءُ بَعْضٍ » ؛
زنان و مردان منافق ، اولياى همديگر هستند .
و بيان مىكند كه آنها ظاهراً ادّعاى ايمان و اسلام مىكردهاند و در بين خودشان و به صورت مخفيانه كلمات كفرآميز به زبان مىآوردهاند ، چنان كه خداوند مىفرمايد : « . . . قد كَفَرْتُمْ بَعْدَ ايمانكم . . . » ؛ بعد از ايمان ، كافر شديد .
و بيان مىدارد كه در ميان خودشان بر سر امرى توافق كرده و در اين هنگام كفر خويش را آشكار ساخته بودند . در واقع ايشان به كار بزرگى تصميم گرفته بودند ، امّا خداوند ميان آنها و كارشان حائل
هامش
( 1 ) . مجمعالبيان ، ج 5 ، ص 87 .
( 2 ) . الميزان ، 9 : 146 .