علاوه بر اين ، سفيدپوستانِ شمال روم و زردپوستان شرق روم براى دستيابى به زمينهاى كشاورزى بيشتر و استثمار همديگر در زد و خورد دائمى به سر مىبردند . گاهى اين برخوردها باعث بروز خسارتهاى عظيمى در دو طرف مىگرديد . همين اختلاف باعث شد كه امپراتورى روم به دو قسمت شرقى و غربى تقسيم شد و مورخان معتقدند كه اوضاع اجتماعى و مالى و سياسى روم در قرن ششم در بحران شديدى به سر مىبرده است و عقيده دارند كه باز پسگيرى بعضى از مناطق اشغال شده از ايران نمىتواند دليل بر اقتدار و قدرت روم باشد ؛ بلكه اين به خاطر فقدان نظام حاكميت در ايران بوده است .
بنابراين ، اين دو امپراتورى بزرگ كه ادعاى حاكميت سياسى بر جهان آن روز را مىكردهاند ؛ به هنگامهء طلوع فجر اسلام مراحل پيرى و نابودى خويش را مىگذراندهاند . بديهى است كه چنين اوضاع بحرانى ، آمادگى لازم را در هر دو ملت براى پذيرش دين جديدى كه اوضاع نابسامانشان را سامان بخشد و آنها را از اين بحران و مشكلات نجات دهد ؛ فراهم كرده بود .
پادشاهان حيره
دو قرن بعد از ميلاد و در اوايل قرن سوم ، بعضى از طوايف عربى از بنى لَخْم كه يمنى بودند در اراضى كنارهء رود فرات در عراق ساكن شدند . در اين زمان ساسانيان در ايران حكومت مىكردند و عراق هم بخشى از مملكت آنها بود ؛ امّا روستاها و مزارع عراق كه تحت سيطرهء ساسانيان بود در معرض شبيخونهاى دائمى قبال باديهنشين صحراى حجاز قرار مىگرفت ؛ براى همين ساسانيان نياز به عربهايى داشتند كه آنها را در مرزهاى عراق حاكم كنند تا از شبيخونهاى دائمى عربهاى بدوى در امان باشند ؛ لذا لَخْمىها را در آنجا دست نشاندهء خويش كردند .
لخمىها در اين منطقه ، شهرها و روستاها و قلعههايى ساختند كه مهمترين آنها حيره بود كه نزديك كوفه و در حاشيهء صحراى حجاز بنا شده بود . لفظ حيره تحريف شدهء كلمهء سريانى « حِرتا » و به معناى گُنبد و حرم يا لشكرگاه و خيمهگاه مىباشد . « 1 » از طرف ديگر آب و هواى مناسب و زمين
هامش
( 1 ) . العصرالجاهلى ، ص 44 .