762 - بدين ترتيب حج رسول خدا ( ص ) پايان يافت و اين نخستين و آخرين حجّى بود كه آن حضرت انجام مىداد ، زيرا كه او در سالهاى قبل از آن به علّت اين كه بتها بر پيرامون كعبه بودند و نيز به علّت سنّتهاى جاهلى كه مشركان در حج انجام مىدادند حج به جاى نياورده بود .
همان سان كه گفتيم حج رسول خدا ( ص ) حج قران بود ، هر چند ديگران را به انتخاب اين نوع از حج الزام نكرد و حتّى به بيان اين كه كدام بهتر است نپرداخت و آنان را آزاد گذاشت تا هر يك از انواع سه گانهء قران ، افراد و تمتّع را كه مى خواهند برگزينند و بدين ترتيب هر كه قربانى به همراه آورده بود و خواست حجّ قران را انتخاب كرد ، هر كس نيز قربانى به همراه نياورده بود و تنها به نيّت عمره محرم شد حجّ تمتّع را برگزيد و هر كس نيز از همان آغاز نيّت حج كرد و بدان نيّت احرام بست حجّ افراد را انتخاب كرد و در اين شيوه بر هيچ كس در انتخابى كه مىكرد و در توان او بود ملامت و ايرادى وجود نداشت ، گر چه سيره عملى رسول خدا ( ص ) نشان داد كه حجّ قران از ديگر انواع بهتر است .
اين كه روايت مىشود عمر در دوران خلافت خود حج افراد را براى مسلمانان انتخاب كرد ، اين انتخاب هيچ الزامى را براى آنان نداشت ، چرا كه چگونه يك مسلمان مىتواند ديگر مسلمانان را به چيزى ملزم سازد كه خدا و رسول او آنان را بدان ملزم نساختهاند . علاوه بر اين ما سراغ نداريم كه عمر مجازاتى را براى كسانى كه حجّ تمتّع يا قران را انتخاب مىكردند قرار داده باشد و چگونه مىتوان چنين چيزى را تصوّر كرد در حالى كه فرزند او عبد اللّه با اين كار مخالفت داشت « 12 » .
هامش
( 12 ) - در منابع اهل سنّت - از جمله صحيح مسلم ، ج 1 ، ص 472 و 474 ؛ صحيح بخارى ، ج 3 ، ص 151 ؛ سنن نسائى ، ج 5 ، ص 155 و 153 ؛ مسند احمد ، ج 4 ، ص 436 ؛ سنن دارمى ، ج 2 ، ص 35 ؛ سنن بيهقى ، ج 5 ، ص 20 ؛ تيسير الوصول ، ج 1 ، ص 288 ؛ شرح الموطاء زرقانى ، ج 2 ، ص 179 و ديگر منابع - چنين آمده كه « در عهد رسول خدا متعه حج وجود داشته تا اين كه مردى