به جاى آورد . آن حضرت اين كار را در روزهاى تشريق يعنى سه روز پس از عيد قربانى تكرار كرد .
رسول خدا ( ص ) در طىّ اين مراسم براى دوّمين بار در منى خطبه ايراد كرد و اين سوّمين خطبهاى بود كه از سوى آن حضرت ايراد مىشد . ابن قيّم دربارهء اين خطبه مىگويد :
« رسول خدا ( ص ) در منى دو خطبه ايراد كرد : يكى خطبهء روز عيد قربان كه گذشت و ديگرى خطبهاى كه آن را در روزهاى ميانى ايام تشريق و چنان كه گفته شده است در روز دوّم پس از عيد ايراد فرمود و در آن گفت : « آيا مىدانيد كه اين چه ماهى است ؟ » مردم در پاسخ گفتند : « خدا و رسول او به اين امر آگاهترند » .
آن حضرت نيز فرمود : « اين ماه ماه حرام است » و سپس افزود : « من نمىدانم شايد كه پس از اين شما را ملاقات نكنم . همان كه بسان حرمت اين روز و اين سرزمين جان و مال و آبرويتان بر همديگر حرام است تا آن زمان كه با پروردگار خويش ملاقات كنيد و او دربارهء كردارتان از شما پرسش كند . هان كه آنان كه نزديكند به دورتران برسانند . توجّه كنيد آيا من رسالت خداوند را ابلاغ كردم ؟ »
روايت شده كه آيه
« الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ . . . »
« 11 » در عرفه و سورهء نصر در منى نازل شده است .
هامش
( 11 ) - مائده / 3 . البتّه بر خلاف اظهارات مؤلّف آنچنان كه علّامه طباطبايى در الميزان متذكّر است اين آيه در روز هيجدهم ذى الحجّه و در هنگام بازگشت رسول خدا ( ص ) از مكّه و پس از ابلاغ ولايت على ( ع ) به مردم از سوى آن حضرت نازل شده است . بنا بر اظهار علّامه در الدرّ المنشور سيوطى ، صحيح بخارى ، صحيح مسلم ، سنن ترمذى ، سنن نسائى ، تاريخ طبرى ، تاريخ ابن منذر ، تاريخ ابن حيان ، سنن بيهقى ، مناقب ابن مغازلى و نزول القران ابو نعيم از منابع اهل تسنّن رواياتى حاكى از نزول آيه بدين مناسبت آمده كه عمدة از عمر بن خطاب روايت شده و اين افزون بر روايات فراوان ديگرى است كه در اين باره در كتب اهل تشيّع آمده است . - م .