آنان توبه نمايد و خداوند آگاه و حكيم است » « 63 » .
در ادامهء سورهء توبه خداوند اين مسأله را مورد يادآورى قرار داده است كه منافقان مدينه كه همچنان به نفاق خويش ادامه مىدادند تنها به خوددارى از جهاد و سست كردن عزم مؤمنان بسنده نكردند ، بلكه پا را از اين نيز فراتر نهاده ، به منظور ايجاد تفرقه ميان مسلمانان مسجدى را بر پا كردند ، نه براى آن كه در اين مسجد نماز به جاى آورند ، بلكه براى اين كه لانهاى براى آنان باشد و در آنجا به اجراى خيانتهاى خود بپردازند و به ارتباطات خود با دشمنان اسلام و بويژه روم ادامه دهند و ميان مسلمانان تفرقه ايجاد كنند . خداوند اين مسجد را مسجد ضرار ناميد و در اين باره فرمود : « و كسانى كه مسجدى را پايگاهى براى آسيب رساندن ، كفر ورزيدند و ايجاد تفرقه ميان مسلمانان و نيز ديدهبانى و جاسوسى براى كسانى گرفتند كه از اين پيش با خدا و رسول او جنگيدهاند . آنان با اين وجود سوگند مىخورند كه ما [ در اين كار ] جز خير و نيكى را قصد نكردهايم در حالى كه خداوند گواهى مىدهد كه آنان دروغگويند . هرگز در آن مسجد مايست كه آن مسجدى كه از نخستين روز بر پايهء تقوا بنا شده سزاوارتر است كه در آن بايستى . در آن مسجد مردانى هستند كه دوست دارند پاك باشند و خداوند پاكان را دوست دارد . آيا آن كه بنيان خويش را بر پايه تقواى خداوند و خشنودى او استوار ساخته بهتر است يا آن كه بنيان خويش را بر لبهء پرتگاهى شيب قرار داده و بدان وسيله در آتش دوزخ فرو رفته است ؟ و خداوند مردمان ستمگر را هدايت نمىكند . هنوز نيز آن بنيانى كه آنان ساختهاند مايهء ترديد در دلهاى آنان است مگر آن كه دلهايشان از هم بگسلد و خداوند آگاه و حكيم است » « 64 » .
اين وضعيّت منافقان و آن هم وضعيّت سست عقيدگان است . امّا در مورد مؤمنان و وضعيّت آنان شاهد آنيم كه آنان جان و مال خويش را به خداوند
هامش
( 63 ) - همان / 106 .
( 64 ) - همان / 110 - 107 .