خدا ، اين اموال و داراييهاى ماست آن را از جانب ما صدقه بده از خداوند براى ما آمرزش بخواه » . امّا پيامبر ( ص ) در پاسخ آنان فرمود : « من فرمان ندارم كه اموالتان را از شما بگيرم » و در اين هنگام - بنا بر آنچه گفته شده - اين آيه نازل شد كه « از اموال آنان صدقه بگير كه بدين سبب آنان را تطهير و تزكيه مىكنى و نيز بر آنان درود فرست كه درود فرستادن تو مايهء آرامشى براى آنهاست و خداوند شنوا و داناست » « 32 » .
اين گروهى ديگر بودند كه رسول خدا ( ص ) با دور كردن مردم از آنان به تطهير آنان نپرداخت ، بلكه خود براى تطهير خويش گام برداشتند و با اين احساس كه با خوددارى از شركت در اين غزوه در مقابل رسول خدا ( ص ) كوتاهى كردهاند از رسيدن به حضور او و عذرخواهى از او سرباز زدند . البتّه اين گروه با اين كار خود مرتكب اشتباه بزرگ ديگرى شدند كه نزديك بود به يك گناه تبديل شود .
ابن كثير در البداية و النهاية تمامى كسانى را كه در اين غزوه حضور نداشتهاند در چهار گروه قرار داده است . او مىگويد :
« كسانى كه در غزوهء تبوك حضور نداشتند چهار دستهاند :
[ الف : ] گروهى چون علىّ بن ابى طالب ( ع ) و محمّد بن مسلمه و ابن ام مكتوم كه [ از ناحيهء رسول خدا ( ص ) ] مأمور بودند و پاداش داده مىشوند .
[ ب : ] گروهى كه معذور داشته شدند . اين گروه شامل ناتوانان ، بيماران و بكائون مىشود .
[ ج : ] گروهى نافرمان و گناهكار كه اين گروه نيز شامل آن سه نفر نادم و اين هفت نفر اخير ابو لبابه و دوستان او مىشود .
[ د : ] گروهى شايستهء سرزنش و مذمّت كه همان منافقانند » « 33 » .
ما اين تقسيم ابن كثير را مىپذيريم و تصوير اين چهار گروه در قرآن كريم را
هامش
( 32 ) - توبه / 103 .
( 33 ) - البداية و النهاية . ج 5 . ص 26 - م .