مجوسيانى كه خواستار اقامت در سرزمين او بودند جويا شد ، پيامبر اكرم ( ص ) در پاسخ او چنين فرمود كه آنان را در سرزمين خود باقى بگذارد و آنها شعائر دينى خود را حفظ كنند و هيچ منعى در امور دينى از آنان به عمل نيايد و از اين ناحيه متحمّل آسيبى نشوند و در مقابل برخوردارى از اين حق جزيه بپردازند .
ما پيش از اين نيز در حدّى كه مناسب يك كتاب سيره است دربارهء جزيه مختصرا سخن گفتيم و خاطر نشان ساختيم كسى كه در سايهء حكومت اسلام به سر مىبرد و پيمان اطاعت به حاكم مسلمان مىسپارد ذمّى ناميده مىشود .
اصولا پيمانهايى كه از سوى مسلمانان با غير مسلمانان بسته مىشود بر سه قسم است :
الف : پيمان آتش بس و عدم تعرّض با دولتهاى غير اسلامى ، شبيه به پيمانى كه رسول خدا ( ص ) با مشركان مكّه بست . انعقاد چنين پيمانى با هر دولت ديگرى نيز ممكن است .
ب : پيمان صلح و دوستى با غير مسلمانان ، مبنى بر اين كه دعوت رسول خدا ( ص ) به اسلام يا به جنگ عليه ديگران را بپذيرند و به جاى داشتن حالت جنگ عليه مسلمانان در صلح و دوستى با آنان به سر برند و از ديگر سوى از امنيّت نيز برخوردار باشند و در مقابل آن نه عليه مسلمانان ستمى روا دارند و نه به پشتيبانى كسى يا كسانى عليه آنان بپردازند .
ج : پيمانى كه با افراد غير مسلمان بسته مىشود مبنى بر اين كه در كنار مسلمانان اقامت داشته و از تكاليف و حقوقى كه براى مسلمانان هست برخوردار و بدان متعهّد باشند . بر اساس اين پيمان به اصطلاح رايج امروز طرفهاى قرارداد از تبعيّت اسلام برخوردار مىشوند و با برخوردارى از آزادى دينى حق دارند شعائر دينى خود را اقامه كنند ، البتّه مشروط به آن كه سر جنگ نداشته و آسيبى نيز به كسى نرسانند .
افراد طرف اين پيمان « ذمّى » ناميده مىشوند بدين خاطر كه در پناه يا ذمّهء
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 257
مساهمون: حسين صابري
ص٢٥٧