بنابراين حق ندارند با دولتى غير اسلامى كه با اسلام مىجنگد اعلام همبستگى و يا با آن همكارى كنند ، چرا كه چنين كارى به منزلهء اعلام جنگ عليه مسلمين از سوى آنها تلقّى مىشود . بنابراين بايد آنان همچنان كه مسلمانان از حكومت اسلامى تبعيّت و از آن پشتيبانى مىكنند از آن تبعيّت و پشتيبانى كنند تا اصل اسلامى « تقابل حقوق و تكاليف مشترك » تحقّق يابد .
همچنين آنان متعهّد مىشوند هرگز ناسزايى به اسلام يا رسول خدا ( ص ) يا به كسى از صحابهء درستكار او از سوى آنان صورت نگيرد و اگر به اين شرايط عمل كردند از حق ذمّه برخوردار خواهند بود و گر نه پيمانشان به آنان برگردانده خواهد شد و حق نخواهند داشت در سايهء حكومت اسلامى به سر برند و بايد مجازات خيانت خود را بچشند .
افزون بر اين اهل ذمّه متعهّد مىشوند به سرزمينى كه عليه اسلام در حالت جنگ است نپيوندند چه اين كه در اين صورت از جمله آنان محسوب خواهند شد و ديگر اهل ذمّه نخواهند بود .
خلاصه آن كه تمام وظايفى كه بر عهدهء مسلمانان مىباشد به صورت برابر بر عهدهء آنان نيز خواهد بود .
ابو حنيفه مىگويد اهل ذمّه حق دارند شراب بنوشند و يا گوشت خوك بخورند . همچنين شراب و خوك براى آنان مال شمرده مىشود و اگر مسلمانى آن را از بين ببرد قيمت آن را بايد به آنان پرداخت كند ، آن سان كه اگر از مسلمانى مالى تلف كند در مقابل آن ضامن است .
وى همچنين مىگويد : ازدواج آنها با كسانى كه در اسلام ازدواج با آنان حرام است براى خود آنها به شرط آن كه به صحّت آن عقيده داشته باشند درست است و اگر بر اساس ازدواجى از اين نوع ميان زن و مردى از آنان اختلاف پيش آيد و مثلا زن خواهان نفقهء خود شود و در اين مورد به حاكم شرع مسلمان رجوع كنند ، وى موظّف است بر همين اساس حكم كند . همچنين ولى امر مسلمين مىتواند قاضيى
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 260
مساهمون: حسين صابري
ص٢٦٠