در البداية و النهايهء ابن كثير آمده است كه بخارى به نقل از ابو سعيد خدرى و ابو هريره چنين روايت كرده كه رسول خدا ( ص ) مردى را بر [ اموال ] خيبر گماشت .
او يك بار خرمايى « جنيب » ( نرم و مرغوب ) آورد و رسول خدا ( ص ) از او پرسيد :
« آيا همهء خرماهاى خيبر اين گونه است ؟ » او گفت : « نه اى رسول خدا ( ص ) ما در مقابل دو صاع از خرماى خيبر يك صاع از اين خرما و در مقابل سه صاع دو صاع از اين خرما مىگيريم » . پيامبر ( ص ) فرمود : « چنين مكن بلكه همهء خرماها را به پول به فروش و سپس به وسيلهء آن پول خرماى مرغوب خريدارى كن » .
اين حديث صحيح از سه مطلب حكايت دارد :
الف : تحريم رباى داد و ستد در خيبر به مورد اجرا گذاشته شد و شايد همين آغاز تحريم آن بود .
ب : جنيب بهترين نوع خرماست و بقيّهء انواع در مقابل آن داراى ارزش كمترى است و به همين سبب نيز در هنگام معامله يك صاع از آن را با دو صاع خرماى ديگر يا دو صاع را به سه صاع خرماى ديگر معاوضه مىكردند . امّا رسول خدا ( ص ) از معامله دو مقدار با اختلاف وزن خرما ، گندم ، جو ، طلا ، نقره ، نمك و در برخى روايات روغن و برخى از موارد خوراكى ديگر نهى فرمود .
ج : طريقهء درست معامله و مبادلهء اين گونه اشياء با مقدار ديگرى از همان جنس آن است كه جنس نامرغوب به پول يا هر جنس واسطه فروخته شود و سپس با آن پول [ يا جنس واسطه ] جنس مرغوب كه از همان نوع است خريدارى شود . در همين باره روايت ديگرى نيز مشابه آنچه در خيبر رخ داد آمده است كه مردى به حضور رسول خدا ( ص ) رسيد و گفت : « مقدارى خرماى نارس دارم و در مقابل آن خرماى رسيده و رطب مىخواهم » . رسول خدا ( ص ) نيز در پاسخ فرمود :
« خرماى نارس را به فروش و [ با پول آن ] رطب بخر » .
اين فتواى نبوى دربردارندهء فايدهاى براى صاحب خرماى نارس ، صاحب رطب و شخص سوّمى در اين ميان است . فايدهاى كه براى صاحب خرماى نارس
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 156
مساهمون: حسين صابري
ص١٥٦