عقل كلِّ مُنقّب به نقابِ بشريت ، و ناطق به « مَن رَآنى » ( 1 ) مثال اعلى باشد .
( ( 119 ) ) عقل سر تيز است ليكن پاى سست * ز انكه دل ويران شدست و تن درست
ن 1048 14 - ك 353 30
عقل سر تيز : عقل جزئى .
( ( 124 ) ) اين همه اوصافشان نيكو شود * بد نماند چون كه نيكو جو شود
ن 1048 19 - ك 353 33 نيكو جو : كاملِ مكمّل . و تبديل اوصاف چنان است كه در ابدال و پيغمبر فرمود « شَيطانى أسلَمَ عَلى يَدَىَّ » ( 2 ) .
( ( 125 ) ) گر منى گنده بود همچون منى * چون به جان پيوست يابد روشنى
ن 1048 20 - ك 353 33
منى : ثانى ، من گفتن و هستى داشتن پيشِ هستىِ حق است .
( ( 126 ) ) هر جمادى كه كند رو در نبات * از درخت بختِ او رويَد حيات
ن 1048 21 - ك 353 34
هر جمادى : جمادى و نباتى كه در صراط انسان است ، رو به شهر و سواد اعظم دارد ، و دم به ده دارد ، به خلاف جماد و نبات و غيرهما كه حدّ وقوف دارند ، و نه درين صراطند .
( ( 128 ) ) باز چون جان رو سوى جانان نهد * رخت را در عمر بىپايان نهد
ن 1049 1 - ك 353 35 باز چون جان : جانى سواد اعظم است كه رو به جانان باشد ، نه رو به عالم كثرت * ( « أَخْلَدَ إِلَى اَلأَرْضِ وَاِتَّبَعَ هَواه » 7 : 176 ( 3 ) .
( ( 139 ) ) هيچ كرّمنا شنيد اين آسمان * كه شنيد اين آدمىّ پر غمان
ن 1049 15 - ك 354 5 هيچ كرّمنا : اشارت است به كريمهء * ( « وَلَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْناهُمْ فِي اَلْبَرِّ وَاَلْبَحْرِ وَرَزَقْناهُمْ مِنَ اَلطَّيِّباتِ وَفَضَّلْناهُمْ عَلى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا » 17 : 70 ( 4 ) ، گذشت مجملى
هامش
( 1 ) صحيح بخارى ، ج 4 ، ص 135 . .
( 2 ) منبع يافت نشد . .
( 3 ) قرآن كريم ، سورهء اعراف ، آيهء 176 . .
( 4 ) قرآن كريم ، سورهء اسراء ، آيهء 70 . .