بردگان بود .
زكات در مورد آزادى بردگان به گونههاى مختلفى به مصرف مىرسد : گاه صرف كمك به بردگان مكاتبى مىشود كه با صاحبان خود عقد مكاتبه بستهاند و متعهّد شدهاند قيمت خود را به آنان بپردازند و در مقابل آن آزادى خود را به دست آورند و اينك توان پرداخت تعهّد خود را ندارند . در چنين مواردى از زكات به آنان كمك مىشود تا بتوانند مبلغى را كه متعهّد شدهاند پرداخت كنند ، قرآن كريم دربارهء « بردگان مكاتب » چنين مىفرمايد : « كسانى از بردگان شما كه در ملك شمايند و خواهان قرارداد مكاتبه هستند اگر در آنان خيرى مىدانيد با آنان پيمان مكاتبه بنديد و از ثروتى كه خداوند به شما بخشيده است به آنان بدهيد » « 2 » . علاوه بر اين مورد گاه نيز سهم بردگان در راه خريدن بردگانى كه در شرف آزاد شدن نيستند و آزاد كردن آنان به كار گرفته مىشود .
پس از رسول خدا ( ص ) نيز برخى از حاكمان در اين راه اقدام مىكردند آن گونه كه روايت شده است در عهد عمر بن عبد العزيز كارگزار زكات در آفريقا براى وى نامه نوشت كه بيت المال از خزانه اضافه آمده است و فقيرى را نمىيابد كه به وى دهد . عمر در پاسخ او نوشت كه « بدهى بدهكاران را از بيت المال پرداخت كن » . او اين كار را انجام داد امّا باز هم نامه نوشت كه بيت المال اضافه آمده است .
ديگر بار ابن عبد العزيز براى او نوشت كه « از بردگان مسلمين بخر و آنان را آزاد كن » .
آزاد كردن اسيران با اين شيوه چيزى بود كه در عهد سيد رسولان محمّد ( ص ) نيز مسلمانان آزاده با انجام آن به يارى اسلام پرداختند .
شش : بدهكاران : البتّه مقصود از اين گروه كسانى هستند كه بدهكارى بر آنان سنگينى مىكند و در راهى غير معصيت وام گرفتهاند و در مصرف آن نيز هيچ زيادهروى و اسرافى نكردهاند ، امّا با اين وجود اكنون از باز پرداخت آن عاجز
هامش
( 2 ) - نور / 33 .