اينك پس از اين مقدّمه وارد بحث اصلى خود دربارهء جنگهاى رسول خدا ( ص ) مىشويم . اصولا جنگهاى مسلمين در دوران حيات رسول اكرم ( ص ) را مىتوان در سه مرحله قرار داد :
مرحلهء اوّل : توجّه پيامبر ( ص ) به تعرّض به كاروانهاى تجارى قريش بدين هدف كه قدرت حق را به آنان بفهماند و بدين وسيله آنها را وادار به دست كشيدن از فتنهگرى و بازداشتن مردم از دين خود سازد و علاوه بر اين باعث شود آنان پس از آن كه نور حقيقت در هر سو پرتو افشانده اين نور را درك و احساس كنند و دريابند كه هيچ گريزى از ارادهء خداوند مگر به سوى او ندارند .
مرحلهء دوّم : رويارويى با كسانى كه به هدف دستيابى به رسول خدا ( ص ) و اجراى نيّات پليد خود دربارهء او به مدينه هجوم مىآوردند بدان گمان كه خواهند توانست با اين كار خود اسلام را ريشهكن سازند و به اهداف خود در اين باره دست يابند . آنان اين تلاش نافرجام خود را در مكّه آغاز كرده بودند و از آن پس نيز كوشيدند تا درخت اسلام را كه به عقيدهء خود آنها در مدينه استوارى يافته بود قطع كنند .
نبردهايى چون بدر ، احد ، خندق يا احزاب و نيز غزوات بنى قينقاع ، بنى نضير و بنى قريظه در اين مرحله صورت گرفت .
مرحلهء سوّم : رويارويى با اعراب كه همه عليه او اعلام جنگ كرده و يا جنگيده بودند و اينك او حق و بلكه وظيفه داشت عليه آنان وارد نبرد شود ، آن سان كه خداوند فرموده بود : « با همهء مشركان بجنگيد آن سان كه آنان همه عليه شما مىجنگند و بدانيد كه خداوند با پرهيزگاران است » « 39 » .
در غزواتى كه در اين مرحله صورت گرفت پيامبر ( ص ) دعوت به اسلام را عموميّت داده ، مردم را ميان پذيرش اسلام كه حقيقت و اصول و اركان آن را بر ايشان روشن ساخته بود ، يا جنگ و يا قرارداد صلح مخيّر قرار مىداد و اگر آنان
هامش
( 39 ) - توبه / 36 .