صلح را بر مىگزيدند كه همان باقى بود و اگر جنگ را انتخاب مىكردند و پس از آن شكست مىخوردند با چنان برخورد گرم و دوستانه و آميخته با مدارا و محبتّى مواجه مىشدند كه هرگز گمان آن را نداشتند و همين امر موجب انس و آشنايى آنان با اسلام مىگرديد و ايمان به دلهايشان راه مىگشود .
در اين مرحله جنگهاى مسلمانان با مشركان از جزيرة العرب به خارج اين سرزمين منتقل شد ، چرا كه در اين دوران رسول اكرم ( ص ) به دعوت پادشاهان و سران دول مجاور به اين كه يا اسلام بياورند و يا راه را بر ورود دعوت اسلامى به سرزمين خود نبندند پرداخت . از ميان اين پادشاهان و سران تنها نجاشى اسلام آورد و ديگران نيز برخى اساسا به نامهء آن حضرت پاسخ ندادند ، برخى به بدى پاسخ دادنر و برخى ديگر نيز هر چند ايمان نياوردند اما پاسخى نرم در مقابل آن ابراز داشتند .
اتّفاقا در اين ميان كارگزار قيصر در شام و سربازان او مسلمانان آن ديار را به قتل رساندند و بدين ترتيب مسلمانان شام نيز به سان مسلمانان مكّه ، در معرض تلاش براى بازداشتن آنان از دين و در معرض فتنهاى دينى قرار گرفتند و اين در حالى بود كه خداوند به جنگ در راه رفع فتنه فرمان داده و فرموده بود : « با آنان نبرد كنيد تا آن كه فتنهاى نباشد و دين و غلبه از آن خداوند باشد . اگر [ در اين ميان ] آنان از راه فتنه برگشتند و از آن دست كشيدند ، هيچ ستمى مگر بر ستمكاران نخواهد بود » « 40 » . به همين سبب بود كه غزوه مؤته و پس از آن غزوه تبوك رخ داد .
در همين دوران يهوديانى كه قبلا رسول خدا ( ص ) آنان را از مدينه رانده بود در خيبر گرد هم آمدند تا مدينه را مورد تهاجم خود قرار دهند و بدين ترتيب ناگزير مىبايست قبل از آن كه آنها مدينه را مورد تعرّض و تهاجم قرار دهند ، پيامبر ( ص ) در انديشهء پيكار با آنان برآيد .
نبردهاى ديگرى نيز كه در اين مرحله روى داد همه با تجاوز عملى و يا اعلام تجاوز دشمنان و سدّ كردن راه دعوت اسلامى از سوى آنان آغاز شد .
هامش
( 40 ) - بقره / 193 .