هرگز گامى از گامهايش نلغزيد ، هرگز دليلش در بيان حقيقت فرو نماند ، هيچ خصمى در مقابل او به ايراد سخن برنخاست و هيچ سخنورى او را مغلوب نساخت . او خطبههاى بلند را با سخنانى كوتاه آغاز مىكرد ، هرگز در پى خاموش كردن و قانع ساختن مخاطب نبود مگر به وسيلهء آنچه خصم از آن آگاهى داشت . جز به صدق و راستى استدلال نمىكرد و جز به وسيلهء حق گشايش نمىجست ، از عوام فريبى كمك نمىگرفت و سخنان فريبنده را به كار نمىبرد ، عيبجويى نمىكرد و به بدگويى دامن نمىآلود ، نه كندى مىكرد و نه شتاب ، نه بسيار طول و تفصيل مىداد و نه سخن را بيش از حد كوتاه و مختصر مىساخت .
بدين وصف است كه مردم هيچ سخنى سودمندتر ، راستتر ، متوازنتر ، خوش شيوهتر ، والاتر و با مضامينى شايستهتر ، بجاىتر و - از نظر ورود به مطلب و خروج از آن - سادهتر ، در معنى فصيحتر و در مفهوم خود روشنتر از كلام رسول خدا ( ص ) نشنيدند » .
بدينسان ، براى او سلامت معانى در كنار انتخاب عبارات مناسب در جاى مناسب خود گردآمده بود ، بىآنكه با سخنى آهنگين همچون شعر بر گوشها بنوازد ، بلكه او گوشها را با سخنانى مىنواخت كه به آرامى و نرمى در دلها فرو مىرفت ، به سان آب گوارا و زلالى در قلبها فرو مىنشست و از تناسب و سازگارى كاملى ميان معانى بلند خود و الفاظ زيباى خويش برخوردار بود ، بىآنكه خاطر را خسته كند و گوش را آزار دهد .
در كلام او شيرينى خاصى وجود داشت ، الفاظ از زبانى واضح و روشن بيرون مىآمد ، حروف از مخارج خود ادا مىشد و در جايگاه مناسب قرار مىگرفت و بدينگونه شنونده از شيرينى كلام ، حلاوت الفاظ و تازگى معانى ، آن هم در قالب شيوهاى بدور از دشوارى و تكلّف ، فريفته و حيران مىگشت ؛ آنسان كه عايشه در وصف كلام او مىگويد : « رسول خدا ( ص ) آنگونه كه شما مهار سخن را رها مىكنيد به نقل پياپى كلام نمىپرداخت ، بلكه به سخنانى ناب و روشن دهن مىگشود كه هركس در حضور او مىنشست اين سخنان را حفظ مىكرد » .
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 325
مساهمون: حسين صابري
ص٣٢٥