فطرى است كه سخن مىگويد . عقيدهء ما نيز در توصيف كلام او تنها از سر محبّت به آن بزرگ نيست ، بلكه حقيقت چنين است .
در پايان بر ما لازم است سخن جاحظ را يادآور شويم كه پس از وصف كلام رسول خدا ( ص ) و پس از بيمناك شدن از اينكه گفته شود اين توصيف از محبّت وى به آن بزرگ برخاسته است مىگويد : « شايد كسى كه در علم و دانش چندان وسعى نداشته و با موازين سخن آشنا نباشد ، چنين گمان مىكند كه ما در مدح و ستايش و بزرگداشت رسول خدا و جلوه دادن و خوب نماياندن كلام او به تكلّف افتادهايم ، آنچه را او ندارد و قدر و منزلت او بدان نمىرسد از پيش خود ساخته و پرداختهايم در حالى كه هرگز چنين نيست و سوگند به آنكه دروغ بافى در نزد علما را حرام كرده و تكلّف در نزد حكيمان و جلوهگرى و دروغ پردازى دروغگويان در نزد فقيهان را قبيح شمرده ، هيچكس مگر آنكه راه بيهودگى مىپيمايد چنين گمانى نمىكند » .
بسيار سخن گزافه و سنگينى است سخن كسانى كه بگويند ما در توصيف بلاغت سخن پيامبر ( ص ) و كمال كلام او و نيز رسيدن وى به والاترين مراتب ممكن براى انسانها در سخنورى و وصول به مرتبهاى كه هيچكس بدان فرا نمىرسد از حدّ اعتدال تجاوز كردهايم . بلكه آنچه در اين باره گفتيم ، حقيقتى است كه هيچ شك و ترديدى در آن راه ندارد . ما نه تنها از حد آنچه هست تجاوز نكردهايم ، بلكه به آن فرا نرسيدهايم و فرا نخواهيم رسيد .
125 - در اينجا بر خود لازم مىدانيم اظهارات قاضى عياض را در وصف فصاحت و بلاغت رسول خدا ( ص ) بياوريم . او مىگويد :
« امّا فصاحت زبان و بلاغت سخن ؛ او در اين ميدان در جايگاه نخست و در وضعيّتى بود كه قابل انكار و ناشناخته نيست ، وضعيّتى با ويژگيهايى چون :
سلامت طبع ، مهارت در راه سپردن به سوى مقصد سخن ، ايجاز عبارت ، درخشندگى لفظ ، روانى سخن ، درستى مظامين و قلّت تكلّف . اصول سخن به او
خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — صفحة 328
مساهمون: حسين صابري
ص٣٢٨