ديگرى گفته است : خداوند آن كس را كه خيرش به مردمان نرسد و ديگران را نيز به زفتى فرمان دهد نكوهيده است ؛ مباد او را به كنيه ياد كنى .
فصل [ 4 ] : ستم
خداوند فرموده است :
وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ
« 1 » . سپس فرموده است :
وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ
« 2 » ،
وَ ما يَجْحَدُ بِآياتِنا إِلَّا الظَّالِمُونَ
« 3 » ،
وَ ما لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصارٍ
« 4 » ،
وَ لا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ غافِلًا عَمَّا يَعْمَلُ الظَّالِمُونَ
« 5 » و
وَ لا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا تَباراً
« 6 » .
يكى از فرزانگان گفته است : ستم ورزيدن در سرشت هر جانورى ، به ويژه در انسان نهاده شده است ، چونان كه خداوند فرموده است :
إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ
. « 7 »
متنبى نيز گفته است « 8 » :
و الظلم من شيم النفوس فان تجد * ذاعفة فلعلة لا يظلم « 9 »
ابن عيينه شنيد كه كسى مىگويد : چراگاه ستم بدفرجام است . پس اين آيات را خواند :
وَ قَدْ خابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْماً
« 10 » و
وَ سَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ
. « 11 »
عبد اللّه بن مسعود گفته است : چون آيهء
الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يَلْبِسُوا إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَ هُمْ مُهْتَدُونَ
« 12 » نازل شد ، بر ياران پيامبر صلّى اللّه عليه و آله سنگين افتاد و گفتند : اى پيامبر خدا ، يعنى هيچ كدام از ما ستم نكردهايم ؟ پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود : در اينجا مقصود از ستم ، شرك ورزيدن است . مگر نشنيدهايد كه خداوند از زبان لقمان چنين حكايت مىكند :
يا بُنَيَّ لا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ
هامش
( 1 ) . صف / 7 : و چه كسى ستمكارتر از آن كس است كه بر خدا دروغ مىبندد ؟
( 2 ) . صف / 7 : و خدا مردم ستمگر را راه نمىنمايد .
( 3 ) . عنكبوت / 49 : و جز ستمگران منكر آيات ما نمىشوند .
( 4 ) . بقره / 270 : و براى ستمكاران هيچ ياورى نيست .
( 5 ) . ابراهيم / 42 : و خدا را از آنچه ستمكاران مىكنند غافل مپندار .
( 6 ) . نوح / 28 : و جز بر هلاكت ستمگران ميفزاى .
( 7 ) . ابراهيم / 34 : قطعا انسان ستمپيشهء ناسپاس است .
( 8 ) . بيت را بنگريد در : ديوان المتنبى ، ج 4 ، ص 125 - ت .
( 9 ) . ستم راندن از سرشت انسانهاست ؛ پس اگر كسى ديدى كه پاكدامنى مىكند بدان كه بنا به دليلى ستم نمىورزد .
( 10 ) . طه / 111 : قطعا كسى كه ظلمى بر دوش دارد نوميد مىماند .
( 11 ) . شعراء / 227 : و كسانى كه ستم كردهاند به زودى خواهند دانست به كدام بازگشتگاه برخواهند گشت .
( 12 ) . انعام / 82 : كسانى كه ايمان آورده و ايمان خود را به شرك نيالودهاند ، آنان راست ايمنى و ايشان راهيافتگانند .