عَنْ سَواءِ السَّبِيلِ
« 1 » و
قُلْ لا أَتَّبِعُ أَهْواءَكُمْ قَدْ ضَلَلْتُ إِذاً وَ ما أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِينَ
« 2 » .
فصل [ 2 ] : ناسپاسى
يكى از فرزانگان گفته است : ناسپاسى نعمتها سرشتى نهاده در انسان است . خداوند فرمود :
إِنَّ الْإِنْسانَ لَكَفُورٌ
« 3 » و
إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ
. « 4 »
حسن بصرى دربارهء آيهء
إِنَّ الْإِنْسانَ لِرَبِّهِ لَكَنُودٌ
« 5 » گفته : مقصود كسى است كه نعمتها را از ياد مىبرد ، ولى مصيبتها را به ياد دارد .
شاعرى گفته است :
يا ايها الظالم فى فعله * و الظلم مردود على من ظلم
الى متى انت و حتى متى * تشكو المصائب و تنسى النعم « 6 »
به سليمان بن جعفر بن ابى جعفر خبر رسيد كه ابراهيم بن مهدى گفته است : به خدا سوگند ، مأمون نه به پاس پيوند خانوادگى از من گذشت و نه از سر تقرب به خداوند از كشتنم دست بداشت ، بلكه براى او بازارى از عفو برپا شد و خوش نداشت اين بازار را به كشتن من از رونق اندازد . سليمان كه اين شنيد گفت :
قُتِلَ الْإِنْسانُ ما أَكْفَرَهُ
« 7 » ؛ مأمون به دليل توجه به برترى و آوازهء نكوى همين عفو و گذشت ، به پيروزى دست يافت . « پس هركه بخواهد بگرود و هركه بخواهد انكار كند » . « 8 » خداوند فرموده است :
وَ مَنْ شَكَرَ فَإِنَّما يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ
« 9 » .
هامش
( 1 ) . مائده / 77 : و از پى هوسهاى گروهى كه پيش از اين گمراه گشتند و بسيارى از مردم را گمراه كردند و خود از راه راست منحرف شدند نرويد .
( 2 ) . انعام / 56 : بگو : من از هوسهاى شما پيروى نمىكنم و گرنه گمراه شوم و از راهيافتگان نباشم .
( 3 ) . حج / 66 : قطعا كه انسان سخت ناسپاس است .
( 4 ) . ابراهيم / 34 : قطعا انسان ستمپيشهء ناسپاس است .
( 5 ) . عاديات / 6 : انسان نسبت به پروردگارش سخت ناسپاس است .
( 6 ) . اى كسى كه در كردار خويش ستم ورزيدهاى ! و ستم به هركه ستم كند بازمىگردد .
تا كى و تا كجا از گرفتارىها مىنالى و نعمتها را از ياد مىبرى ؟
( 7 ) . عبس / 17 : كشته باد انسان ! چه ناسپاس است .
( 8 ) . اقتباس از آيهء 29 سورهء كهف :فَمَنْ شاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْيَكْفُرْ- م .
( 9 ) . نمل / 40 : هركه سپاس گزارد تنها به سود خويش سپاس مىگزارد و هركس ناسپاسى كند بىگمان پروردگارم