ان يكن عاقك عن انجاز ما انفقت خطب * فتأول فى كتاب اللّه فيما يستحب
لن ينال البر الا منفق مما يحب « 1 »
خداوند فرموده است :
وَ يُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ
« 2 » .
ابو الفتح كشاجم « 3 » نيز از اين آيه اقتباس كرده و گفته است « 4 » :
و المؤثرون على النفوس هم الاولى * فضلوا الورى بشمائل و خلائق « 5 »
حجاج گفته است : دوست داشتم به سه تن دست يابم و با ريختن خون آنها به خداوند تقرب جويم : ابو سماك اسدى « 6 » كه شترى بس گران گم كرده و گفته بود : پروردگارا ، اگر شترم را بازنگردانى نه نماز خواهم خواند و نه زكات خواهم داد ، ولى چون شتر را بازيافت خطاب به خود چنين گفت : خدا پافشارىات را ديد . خداوند تو را شناخت و گمشدهات را به تو بازگرداند . ديگرى عبيد اللّه بن زياد بن ظبيان « 7 » است كه روزى خطبه ايراد كرد . طايفهاش به او گفتند : خداوند چون تويى را در ميان ما افزون كند . گفت : هيهات ! هرگز ! از خداوند زياده خواستهايد . آن ديگرى هم مقاتل بن مسمع « 8 » است كه ولايت فارس را در اختيار گرفت و مردم از عراق عرب و عراق عجم به سراغ او رفتند و به آنان اموالى بسيار داد . چون بر كنار شد و به
هامش
( 1 ) . اگر چيزى تو را از انجام انفاق بازداشت ،
آنچه را در كتاب خدا دربارهء آنچه دوست داريد آمده است مصداق ببخش ،
آنجا كه گفته است : هيچكس به خير دست نيابد مگر آنكه از آنچه دوست دارد انفاق كند .
( 2 ) . حشر / 9 : و هرچند در خودشان احتياجى مبرم باشد آنها را بر خودشان مقدم مىدارند .
( 3 ) . نام كامل او محمود بن حسين بن سندى و شاعرى اديب و از نويسندگان نامور است . در حدود سال 360 ق .
درگذشته است . بنگريد به : ابن نديم ، الفهرست ، ص 206 - ت .
( 4 ) . بيت را بنگريد در : ديوان كشاجم ، ق 36 ، ص 271 - ت .
( 5 ) . آنان كه ديگران را بر خود برمىگزينند همانها هستند كه با خوىها و پسنديدگىهاى خويش بر همهء مردمان برترى دارند .
( 6 ) . نام كامل او سمعان بن هبيرة بن مساحق بن بجير بن اسامه است . بنگريد به : نوادر المخطوطات ، م 5 ، ص 282 ؛ عسكرى ، جمهرة الامثال ، ج 1 ، ص 572 ، با اين تفاوت كه در اين منبع از ابو سمال ياد شده است - ت .
( 7 ) . عبيد اللّه بن زياد بن ظبيان از بىباكان عرب بود و نزد عبد الملك بن مروان جايگاهى نزديك داشت . همو بود كه مصعب بن زبير را كشت . وى به سال 75 ق . در عمان درگذشت . بنگريد به : البصائر و الذخائر ، ص 283 - ت .
( 8 ) . مقاتل بن مسمع از بنى مازن بود و پس از مرگ يزيد بن معاويه ، در كوفه ماجراها داشت . او در پيكار مصعب بن زبير بر ضد مختار فرمانده پيادگان بود . بنگريد به : تاريخ الطبرى ، ج 2 ، ص 459 و 752 - ت .