داشتن ، ايشان را از مصالح خود آگاهند و با ناخوشايندىهايى كه ميان خود پراكنده مىبينند در ميان گرفت و آنچه را در زمين هست به تسخير ايشان درآورد و سپس در پاداش همهء اينها بدان خرسندى داد كه او را بر آنها بستايند و نيكى خدا را به خود او نسبت دهند ، چونان كه براى هركس نعمت او را بر آنچه به وى داده است سپاس گزارد به چيزى جز اين رضايت نداد كه براى او نعمتى افزون تقدير كند . فرمود :
وَ إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ
« 1 » .
فصلى از نامه ابن عباد به فخر الدوله « 2 » را خواندم ، آن را نيك پسنديدم . آن فصل چنين است : شايد مهتر ما كه خداوند يارى او را پيوسته و عدل او را بر گيتى پايدار بدارد در خدمتگزار خود - كه هنوز نيز خدمت او مىگزارد - اين كلام الهى را مصداق يافته مىداند كه فرموده است :
إِنْ هُوَ إِلَّا عَبْدٌ أَنْعَمْنا عَلَيْهِ
« 3 » و گرنه خدمتگزاران را كجا استحقاق اين نعمتها كه چشم هر بيننده را مىآكند و ستارهء سهيل را به ديدهء نابينايان آشكار مىسازد ؟
همو در نامهاى ديگر آورده است : شب و روز به تقدير خداوند از اينسوى و آنسوى مىآيند و صنع الهى افتخارى بر افتخار مىافزايد :
أَ لَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ
. « 4 »
هم او راست : واژهء شكر پاكترين سخن و براى نگه داشتن شتر نعمتها محكمترين افسار است .
وَ مَنْ يَشْكُرْ فَإِنَّما يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ
« 5 » .
كسى ديگر آورده است : شكر پيش از نعمت ، خود كليد زيادت بود و خداوند مىفرمايد :
لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ
« 6 » و
كُلُوا مِنْ رِزْقِ رَبِّكُمْ وَ اشْكُرُوا لَهُ
« 7 » .
هامش
( 1 ) . ابراهيم / 7 : و آنگاه كه پروردگارتان اعلام كرد كه اگر واقعا سپاسگزارى كنيد ، نعمت شما را افزون خواهم كرد و اگر ناسپاسى نماييد قطعا عذاب من سخت خواهد بود .
( 2 ) . نام كامل او على بن ركن الدوله و از اميرانى است كه سال 366 ق . زمامدار رى شد . بنگريد به : معجم الاسرات الحاكمة ، ص 27 ؛ طبقات سلاطين الاسلام ، ص 137 - ت .
( 3 ) . زخرف / 59 : او جز بندهاى كه بر وى منت نهادهايم نيست .
( 4 ) . انعام / 53 : آيا خدا به حال سپاسگزاران داناتر نيست ؟
( 5 ) . لقمان / 12 : و هركه سپاس بگزارد تنها براى خود سپاس مىگزارد و هركس كفران كند در حقيقت خدا بىنياز ستوده است .
( 6 ) . ابراهيم / 7 : اگر واقعا سپاسگزارى كنيد نعمت شما را افزون خواهم كرد .
( 7 ) . سبأ / 15 : از روزى پروردگارتان بخوريد و او را شكر كنيد .