فصل [ 5 ] : بخشايش
خداوند فرموده است :
فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اصْفَحْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ
« 1 » ؛
وَ لْيَعْفُوا وَ لْيَصْفَحُوا أَ لا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
« 2 » و
فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَ قُلْ سَلامٌ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ
« 3 » .
حذيفة بن يمان « 4 » گفته است : پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : چون روز قيامت شود بانگدهندهاى ندا دهد : كسانى كه پاداششان بر خداست كجايند ؟ پس جز آنان كه بر مردم گذشت كردهاند برنمىخيزند ، و فرمان داده مىشود آنان را به بهشت برند . « 5 » پيامبر صلّى اللّه عليه و آله سپس اين آيه را تلاوت فرمود :
فَمَنْ عَفا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ
. « 6 »
احمد بن حنبل « 7 » چون به محنت گرفتار آمد به ياران خويش گفت : گواه باشيد كه من معتصم را حلال كردهام ؛ چرا كه اين كلام خدا را خواندهام كه فرمود :
فَمَنْ عَفا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ
. « 8 »
على بن ابى طالب عليه السّلام دربارهء آيهء
فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ
« 9 » فرموده : مقصود رضايتى بدون عتاب است .
هامش
( 1 ) . مائده / 13 : پس از آنان درگذر و چشمپوشى كن كه خدا نيكوكاران را دوست مىدارد .
( 2 ) . نور / 22 : و بايد عفو كنند و گذشت نمايند . مگر دوست نداريد كه خدا بر شما ببخشايد ؟ و خدا آمرزندهء مهربان است .
( 3 ) . زخرف / 89 : از ايشان روى برتاب و بگو : به سلامت ، پس زودا كه بدانند .
( 4 ) . نام پدر او يمان و نام كامل يمان نيز حسل بن جابر است . او مردى از بنى عبيس و مادرش از انصار بود . وى را به كنيه ابو عبد اللّه خواندهاند و به سال 30 ق . در كوفه درگذشته است . بنگريد به : الطبقات ، ص 48 و 130 - ت .
( 5 ) . متن روايت چنين است : « اذا كان يوم القيامة نادى مناد اين الذين اجرهم على اللّه تعالى فلا يقوم الا العافون عن الناس فيؤمر بهم الى الجنة » . حديث را با تفاوتهايى در ساختار واژگان بنگريد در : شرح ابن ابى الحديد ، ج 20 ، ص 309 ؛ العهود المحمديه ، ص 420 ؛ كنز العمال ، ج 3 ، ص 374 . همچنين با مضمونى نزديك به اين مضمون بنگريد در : الترغيب و الترهيب ، ج 3 ، ص 211 . در منابع شيعى نيز حديث به همين مضون و با ساختار نزديك به همين ساختار ديده مىشود . بنگريد به : بحار الأنوار ، ج 64 ، ص 266 و ج 68 ، ص 425 ؛ ميزان الحكمة ، ج 3 ، ص 2012 - م .
( 6 ) . شورى / 40 : پس هركه درگذرد و نيكوكارى كند پاداش او بر خداست .
( 7 ) . نام كامل او احمد بن حنبل بن اسد بن ادريس و او پيشوا ، محدث و فقيه مشهور است . شرح حال او را بنگريد در : طبقات الحنابلة ، ج 1 ، ص 4 و پس از آن - ت .
( 8 ) . شورى / 40 .
( 9 ) . حجر / 85 : پس به خوبى صرف نظر كن .