عمر بن عبد العزيز گفته است : هيچ نشده است كه خداوند به بندهاى نعمتى دهد و سپس آن را از وى بستاند و در عوض به او صبر دهد و اين عوض كه به او داده است از آنچه از او ستانده بهتر نباشد . وى سپس اين آيه را تلاوت كرد :
إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ
« 1 » .
ديگرى گفته است : خدا براى هرگونه پاداش و ثوابى حسابى مشخص و حدى معين قرار داده است مگر براى صبر ؛ چرا كه او پاداش صبر را بىحساب قرار داده ، آنجا كه فرموده است :
إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ
« 2 » .
گويند : در حالىكه ابن عباس در راه سفر بود خبر مرگ يكى از فرزندانش را به او دادند . وى انا للّه گفت و سپس افزود : صبر در برابر حكم خداوند . آنگاه از مركب به زير آمد و دو ركعت نماز گزارد و دوباره بر مركب نشست . سپس گفت : ما آنچه را خداوند فرموده بود انجام داديم .
مقصود او اين سخن خداوند بود كه فرموده است :
وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ
. « 3 »
ضحاك « 4 » دربارهء آيهء
إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَ يَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ
« 5 » گفته است : از زنا مىپرهيزيم و بر بىهمسرى شكيبايى مىكنيم .
فصل [ 3 ] : سپاسگزارى
خداوند فرموده است :
نِعْمَةً مِنْ عِنْدِنا كَذلِكَ نَجْزِي مَنْ شَكَرَ
« 6 » ،
اعْمَلُوا آلَ داوُدَ شُكْراً وَ قَلِيلٌ مِنْ عِبادِيَ الشَّكُورُ
« 7 » ،
ما يَفْعَلُ اللَّهُ بِعَذابِكُمْ إِنْ شَكَرْتُمْ وَ آمَنْتُمْ
« 8 » ،
وَ اشْكُرُوا
هامش
( 1 ) . زمر / 10 : بىترديد شكيبايان پاداش خود را بىحساب و به تمام خواهند يافت .
( 2 ) . همان .
( 3 ) . بقره / 45 : از شكيبايى و نماز يارى جوييد .
( 4 ) . نام كامل او ابو بحر بن قيس بن معاوية بن حصين بن عباده است . از بزرگان تابعين بود كه هرچند پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را درك نكرده بود ، امّا روزگار آن حضرت را درك كرد و در بسيارى از فتوحات شركت جست . وى به سال 67 ق .
درگذشت . بنگريد به : الطبقات ، 29 ، ص 127 ، 185 و 301 - ت .
( 5 ) . يوسف / 90 : بىگمان هركه تقوا و صبر پيشه كند خدا پاداش نيكوكاران را تباه نمىكند .
( 6 ) . قمر / 35 : و اين نعمتى از جانب ما بود . هركس سپاس دارد بدينسان او را پاداش مىدهيم .
( 7 ) . سبا / 13 : اى خاندان داوود ، شكرگزار باشيد . و از بندگان من اندكى سپاسگزارند .
( 8 ) . نساء / 147 : اگر سپاس بداريد و ايمان آوريد خدا مىخواهد با عذاب شما چه كند ؟