مجاهد دربارهء آيهء
وَ لَقَدْ آتَيْنا
« 1 » و نيز اين كلام الهى كه خداوند از نهر طالوت « 2 » قدرى حلال داشته [ نعمت خدا را يادآور شده و از اين آيه ياد كرده كه ] خداوند فرموده است :
وَ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ ما أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتابِ وَ الْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِهِ
« 3 » .
حسن بصرى گفته است : اى آدميزاده ، اين سخن پروردگار خويش را به ياد داشته باش كه فرمود :
وَ كُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فِي عُنُقِهِ وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً يَلْقاهُ مَنْشُوراً * اقْرَأْ كِتابَكَ كَفى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً
« 4 » . خداوند تو را حسابرس خويش قرار داده است .
حسن بصرى يكى از اميران را ديد كه در اجراى حد تجاوز كرد و بر شمار تازيانهها افزود . حسن در اينباره با او سخن گفت و چون ديد وى پند نمىگيرد ، گفت : بدان ، كه تو تنها خويش را مىزنى ؛ اگر خواستى كم بزن و اگر خواستى زياد بزن . پس اين آيه را خواند :
فَما أَصْبَرَهُمْ عَلَى النَّارِ
« 5 » .
ابو حازم اعرج بر يكى از فرمانروايان اموى درآمد . آن فرمانروا از او پرسيد : اى ابو حازم ، در كارى كه ما در آنيم راه نجات چيست ؟ گفت : بدانچه نزد تو هست مىنگرى و آن را تنها آنجا كه حقش هست مىگذارى و بدانچه نزد تو فراهم نيست مىنگرى و آن را جز از آنجا كه حق است و جز براى آنچه حق است نمىگيرى . پرسيد : اى ابو حازم ، چه كسى را توان چنين كارى هست ؟ گفت : از همين روى است كه جهنم از جنيان و انسانها پر شده است . « 6 »
اوزاعى « 7 » به منصور گفت : تو به كارى گرفتار آمدهاى كه بر آسمانها و زمين عرضه شد ،
هامش
( 1 ) . از آيهء 10 سورهء سبأ :وَ لَقَدْ آتَيْنا داوُدَ مِنَّا فَضْلًا يا جِبالُ أَوِّبِي مَعَهُ وَ الطَّيْرَ. او اين آيه را به آيهء 251 سورهء بقره دربارهء داستان طالوت تفسير كرده است . اين آيه مىگويد :وَ قَتَلَ داوُدُ جالُوتَ وَ آتاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ وَ الْحِكْمَةَ وَ عَلَّمَهُ مِمَّا يَشاءُ- ت .
محقق متن عربى قسمتى از افتادگى آيهء دوم در متن اصلى را ترميم كرده ، امّا از نگاه مترجم همچنان اين عبارت دچار ابهام و اختلال است . شايد آنچه مترجم در قلاب [ ] آورده است به نوعى ابهام را بگشايد - م .
( 2 ) . اشاره به آيهء 249 سورهء بقره حاكى از آنكه خداوند نوشيدن يك مشت آب را براى هريك از سپاهيان طالوت حلال گردانده بود - ت .
( 3 ) . بقره / 231 : و نعمت خدا را بر خود و آنچه را از كتاب و حكمت بر شما نازل كرده و به وسيله آن به شما اندرز مىدهد به ياد آوريد .
( 4 ) . اسراء / 13 و 14 : و كارنامهء هر انسانى را به گردن او بستهايم و روز قيامت براى او نامهاى كه آن را گشاده مىبيند بيرون مىآوريم : نامهات را بخوان ، كافى است كه امروز خودت حسابرس خود باشى .
( 5 ) . بقره / 175 : پس به راستى چه اندازه بايد بر آتش شكيبا باشند .
( 6 ) . اشاره به آيهء 119 سورهء هود :وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ- ت .
( 7 ) . نام كامل او عبد الرحمن بن عمرو و كنيه او ابو عمرو است . محدث ، واعظ و زاهد بود . به سال 157 ق .