بوده است كيفر را همگانى مساز ؛ چرا كه خداوند مىفرمايد :
وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى
« 1 » .
سابق بريرى « 2 » گفته است :
حصادك يوما ما زرعت فانما * يدان الفتى يوما بما هو دائن
فعاون على الخيرات تظفر و لا تكن * على الاثم و العدوان ممن يعاون « 3 »
صالح بن عبد القدوس « 4 » گفته است :
تقضى الحلم و انكشفت ظلال * و صار الصقر رهنا لانكفات
فلو ان المفرط كان حيا * توخى الباقيات الصالحات « 5 »
فرزانهاى گفته است : بر شما باد به راه اصلى ؛ چرا كه همان گذر درست است و بر حذر باشيد از كژراههها ؛ چرا كه خداوند فرموده است :
وَ أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ
. « 6 »
حسن بصرى گفته است : خود را اندرز ده . پس اگر ديدى اندرز مىپذيرى ديگران را نيز اندرز ده ، و گرنه از آفريدگار خود شرم كن ؛ چرا كه مىفرمايد :
أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ
هامش
( 1 ) . انعام / 164 : و هيچ باربردارى بار گناه ديگرى را برنمىدارد .
متن را نيز بنگريد در : الوزراء و الكتاب ، ص 253 - ت .
( 2 ) . شاعرى نامور شده به حكمت و اندرز است ، شعر او را ابن معتز با شعر محمود وراق و صالح بن عبد القدوس همتا دانسته است . بنگريد به : طبقات الشعراء ، ص 368 - ت .
( 3 ) . محصول تو همان روز مشخص مىشود كه كشت مىكنى ؛ چرا كه هركس بدان چيزى بازخواست مىشود كه بدهكار آن است .
پس بر نيكىها همكارى كن تا كامروا شوى و از كسانى مباش كه بر گناه و تجاوز همكارى مىكنند .
شاعر در بيت اخير به آيهء 2 سورهء مائده اشاره كرده است :وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ- ت .
( 4 ) . صالح بن عبد القدوس از شاعران روزگار عباسى است كه در دوره مهدى به زندقه متهم شد و او را به همين اتهام كشتند . شعر او آكنده از حكمت است . بنگريد به : طبقات الشعراء ، ص 90 ؛ تاريخ بغداد ، ج 9 ، ص 303 .
مجموعهء اشعار او را عبد اللّه خطيب در سال 1967 م . گردآورده است و دو بيت حاضر در اين مجموعه وجود ندارد - ت .
( 5 ) . بردبارى به كرانه رسيد و سايهها كنار رفت و اين عقاب همدم بازگشت شد .
اگر آنكه زيادهروى كند زنده بود ، براى زنده ماندن باقيات صالحات را مىجست .
شاعر در بيت اخير به آيههاى 76 سورهء مريم و 46 سورهء كهف اشاره كرده است :وَ الْباقِياتُ الصَّالِحاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَواباً- ت .
( 6 ) . انعام / 153 : و بدانيد اين است راه راست من . پس از آن پيروى كنيد و از راههاى ديگر كه شما را از راه وى پراكنده مىسازد پيروى مكنيد .