فصل [ 4 ] : بندهايى مناسب اين باب
سفيان ثورى گفته است : كاتب به معناى عالم است . او بر اين سخن به آيهاى استدلال كرده است كه مىگويد : أَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَ « 1 » كه در آن فعل « يكتبون » به معناى « يعلمون » است . مبرد « 2 » گفته است : روزى در حالىكه هنوز نوجوان بودم در حضور جعفر بن قاسم هاشمى سخن گفتم . او سخنانى را كه بر زبان آورده بودم پسنديد و گفت : امروز تو عالمى و البته گمان مبر اينكه مىگويم امروز تو عالمى بدان معناست كه پيش از اين از ديدگاه من عالم نبودهاى . خداوند مىفرمايد : وَ الْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ « 3 » و اين در حالى است كه پيش از آن نيز فرمان از آن او بوده است . هنگامى كه منصور مىخواست يكى از عالمان را همدم مهدى سازد او را به سليمان بن حسن واسطى سفارش كردند . منصور او را طلبيد و گرامى بداشت . سپس از او پرسيد : آيا تو عالمى ؟ او سكوت گزيد و پاسخى نداد . پرسيد : چرا هيچ سخن نمىگويى ؟ گفت : اى امير مؤمنان ، اگر مىگفتم عالم هستم خود را ستوده بودم ، در حالىكه خداوند از اين كار نهى كرده و فرموده است : فَلا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ « 4 » و اگر هم مىگفتم عالم نيستم ، در حالىكه قرآن خواندن را مىدانم چيزى را كوچك شمردهام كه خداوند بزرگ داشته است . پس منصور را خوشايند افتاد و در نتيجه او را همدم مهدى ساخت .