پس بازمىايستاد و مىگفت : مضر رشته نسب خويش را گم كرده است . معد از خود كسى بر جاى نگذاشته است ! قحطان كسى از خود برجاى نگذاشته است . « 1 »
فصل [ 7 ] : نهى از پوشيده داشتن دانش
خداوند فرموده است :
فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ
« 2 » .
فصل [ 8 ] : فقه و فقيهان
ابو زيد بلخى گفته است : فقه از برترين مهارتهاى دينى است ؛ چه ، بر دستاندركارانش بس لازم مىآيد در فروع دين آگاهى كسب كنند ؛ چرا كه خداوند بنيادها و كليات دين خويش را در كتاب خود و بر زبان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كامل گردانيده ، چونان كه فرموده است :
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي
« 3 » . پيداست كه اين كمال تنها در اصول و كليات شرط است ، از آن روى كه اين اصول و كليات همه در چهارچوب كتاب خدا و سنتهاى شناخته شدهء پيامبر صلّى اللّه عليه و آله جاى دارند . امّا كامل بودن شريعت در فروع چيزى است كه به واسطهء رخدادهاى جارى و وقايع روزگار هيچ در تصور عقل نيايد ؛ چه ، اين رخدادها و وقايع تا بىنهايت به وقوع مىپيوندند . به همين دليل ، دست به كاران دين در نسل نخست ، نيازمند استوار ساختن فرعها بر آن اصول و نيز تفقه شدند تا در آنچه مردم نيازمند فتوا هستند بهانه از ايشان بستانند ، آنسان كه خداوند فرموده است :
وَ ما كانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ
. « 4 » هدف آنان نيز از
هامش
( 1 ) . به روايت منابع ، پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در ذكر نسب خويش از معد بن عدنان بن ادد فراتر نمىرفت و از آن پس باز مىايستاد . اين امر نيز بدانجهت بود كه به رغم روشن بودن اين نكته كه عدنان از فرزندان اسماعيل است شمار و نام كسانى كه ميان عدنان و اسماعيل قرار مىگيرند به درستى روشن نيست و عددهاى متفاوتى در اينباره گزارش مىشود بنگريد به : الجامع الصغير ، ج 1 ، ص 100 ؛ فيض القدير ، ج 4 ، ص 550 و ج 5 ، ص 109 - م .
( 2 ) . توبه / 122 : پس چرا از هر فرقهاى از آنان دستهاى كوچ نمىكنند ، تا دستهاى بمانند و در دين آگاهى پيدا كنند و قوم خود را وقتى به سوى آنان بازگشتند بيم دهند . باشد كه آنان از كيفر الهى بترسند .
( 3 ) . مائده / 3 : امروز دين شما را برايتان كامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانيدم .
( 4 ) . توبه / 122 : و شايسته نيست مؤمنان همگى براى جهاد كوچ كنند . پس چرا از هر فرقهاى از آنان دستهاى كوچ