عبد الملك بن عبد الرحيم حارثى « 1 » در شعر خود « 2 » كلام خدا را اقتباس كرده و گفته است :
سلى ان جهلت الناس عنا و عنكم * و ليس سواء عالم و جهول « 3 »
خداوند همچنين فرموده است :
أَ فَمَنْ يَعْلَمُ أَنَّما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ الْحَقُّ كَمَنْ هُوَ أَعْمى
« 4 » و
إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ
« 5 » .
فصل [ 2 ] : نكتههايى دربارهء دانش
ابن عباس گويد : دانش فزونتر از آن است كه در شمار آيد ؛ از هرچيز بهترينش را برگيريد .
قتاده « 6 » گفته است : اگر عالمى ، هرچند با دانشى بسيار ، از علم بىنياز مىشد ، پيامبر خدا موسى عليه السّلام از آن بىنياز شده بود . اين در حالى است كه او به خضر گفت :
هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلى أَنْ تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْداً
« 7 » .
جاحظ گفته است : علم ديريابتر و گستردهكرانهتر از آن است كه كسى به پايانش رسد ،
هامش
( 1 ) . عبد الملك بن عبد الرحيم حارثى شاعرى نامور است كه در شعر خويش بر شيوهء تازيان بود . او قصيدهاى دارد كه به قصيده عجبيه نامور شده است . هم او يكى از كسانى است كه شعرشان را به آب طلا نوشتند . بنگريد به :
طبقات الشعراء ، ص 276 . زكى ذاكر العالى شعر او را به سال 1980 م . گردآورده است - ت .
( 2 ) . بيتى كه ثعالبى در اينجا آورده از آن حارثى نيست ، بلكه از آن سموأل بن عادياى يهودى و بيتى از قصيدهاى با اين مطلع است :اذا المرء لم يدنس من اللؤم عرضه * فكل رداء يرتديه جميلبنگريد به : ديوان السموأل ، ص 92 .
بيتى كه در متن آمده از شواهد نحوى در مبحث تقدم خبر ليس بر اسم آن است . مصرع دوم اين بيت به صورت « فليس سواء » نيز روايت شده است .
اين بيت همچنين در مجموعهء اشعار حارثى ( ص 90 ) به نقل از حماسة ابى تمام مرزوقى ( ج 1 ، ص 110 ) منسوب به حارثى نيز نقل شده است .
( 3 ) . اگر نمىدانى ، دربارهء ما و شما از مردم بپرس ؛ دانا و نادان هيچ با يكديگر برابر نيستند .
( 4 ) . رعد / 19 : پس آيا كسى كه مىداند آنچه از جانب پروردگارت به تو نازل شده حقيقت دارد ، مانند كسى است كه كوردل است ؟
( 5 ) . فاطر / 28 : از بندگان خدا تنها دانايانند كه از او مىترسند .
( 6 ) . قتادة بن دعامة بن كريز سدوسى كه به كنيه ابو الخطاب شناخته شده در سال 117 ق . درگذشته است . بنگريد به : الطبقات ، ص 213 ؛ وفيات الاعيان ، ج 3 ، ص 248 - ت .
( 7 ) . كهف / 66 : آيا در پى تو درآيم تا از بينشى كه آموخته شدهاى به من ياد دهى ؟