آن چنين آورد : هيچكس از تعليم و تعلم بىنياز نشود ؛ چه ، نياز انسان به آن در همهء آيينها ، حرفهها ، آداب ، انساب ، مذاهب و مكاسب گريزناپذير است و نه كاتب ، نه حاسب ، نه پيشهور و نه هيچكس ديگر با هر كار و هر مذهب از اين بىنياز تواند بود كه حرفه خويش را از آنكه از او آگاهتر است فراگيرد و به آنكه از او ناآگاهتر است بياموزد . برپايى مردمان به دانش و فراگيرى است و در اين ميان آموزگار از آنكه فرامىگيرد برتر است ؛ چرا كه صفت علم از كمال و سودرسانى به ديگران حكايت دارد و از آن سوى ، متعلم صفتى حاكى از كاستى و بهره جستن است . همين اندازه در نادانى كس بسنده كند كه آن كارى را كه خدا پيامبر خويش صلّى اللّه عليه و آله را بدان ستوده بنكوهد ، در حالىكه خداوند فرموده است : وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها « 1 » و وَ عَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْماً « 2 » . او در وصف پيامبر خويش نيز فرموده است : وَ يُعَلِّمُكُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُعَلِّمُكُمْ ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ « 3 » .
فصل [ 6 ] : نكوهش علم انساب
يكى از عالمان گفته است : چگونه آفريدهاى مىتواند مدعى دانستن همهء انساب شود ، در حالىكه خداوند مىفرمايد : وَ عاداً وَ ثَمُودَ وَ أَصْحابَ الرَّسِّ وَ قُرُوناً بَيْنَ ذلِكَ كَثِيراً « 4 » . سپس فرموده است : وَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ لا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا اللَّهُ « 5 » و وَ رُسُلًا قَدْ قَصَصْناهُمْ عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ وَ رُسُلًا لَمْ نَقْصُصْهُمْ عَلَيْكَ « 6 » . پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مىفرمود : نسابان دروغ مىگويند ، نسابان دروغ مىگويند ، نسابان دروغ مىگويند . او تا معد بن عدنان تبارها را برمىشمرد و نسبت فرزندان قحطان را ياد مىكرد . امّا از آن