ابن خالويه « 1 » در شعرى چنين سروده است :
الم تر ان اللّه قال لمريم * و هزى اليك النخل يساقط الرطب
و لو شاء ان تجنيه من غير هزها * جنته و لكن كل شىء له سبب « 2 »
ابو بكر خوارزمى « 3 » در قصيدهاى گفته است « 4 » :
و ما كنت فى تركيك الا كتارك * طهورا وراض بعده بالتيمم « 5 »
و ذى خلة « 6 » يأتى عليلا ليشتفى * به و هو جار للمسيح بن مريم « 7 »
همو خطاب به ابو احمد حسين بن متكافى نيز گفته است :
يقولون سعر البر يخشى ارتفاعه * و ان خانت الايام عهدا فربما
هامش
( 1 ) . نام كامل او حسين بن احمد بن خالويه و كنيه او نيز ابو عبد اللّه است ، زبانشناس نامورى كه با متنبى نشستها و گفتوگوهايى داشته و سيف الدوله تربيت فرزندان خويش را به او سپرده است . وى به سال 370 ق . درگذشته است . بنگريد به : نزهة الالباء ، ص 214 ؛ لسان الميزان ، ج 2 ، ص 267 ؛ غاية النهايه ، ج 1 ، ص 237 - ت .
( 2 ) . مگر نمىبينى خداوند به مريم گفت : درخت را به سوى خود بتكان تا خرما بر زمين ريزد .
و اگر مىخواست آن را بدون تكاندن بچيند مىچيد ، امّا هرچيز را سببى معين است .
ناگفته نماند ابيات در ثمار القلوب ( ص 470 ) و احسن ما سمعت ( ص 31 ) نقل شده و پيش از آن اين بيت آمده است :توكل على الرحمن فى طلب العلا * ودع عنك قول الناس فى تركك الطلببيت اخير از دو بيت حاضر نيز در ثمار القلوب ( ص 470 ) بدين صورت روايت شده است :و لو شاء ان تجنيه من غير هزة * جنته و لكن كل رزق له سبببه هر روى ، شاعر در بيت نخست از دو بيت پيشگفته به آيهء 25 سورهء مريم اشاره كرده است :وَ هُزِّي إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُساقِطْ عَلَيْكِ رُطَباً جَنِيًّا- ت .
( 3 ) . نام كامل او محمّد بن عباس و يكى از شاعران عالم و بديههگوى است . به سال 323 ق . زاده شد و به سال 383 ق . درگذشت . تاريخ او را بنگريد در : يتيمة الدهر ، ج 4 ، ص 194 و پس از آن - ت .
( 4 ) . ابيات از قصيدهاى بلند است كه در يتيمة الدهر ( ج 4 ، ص 205 ) آمده است . دو بيت حاضر در ثمار القلوب ( ص 60 ) و احسن ما سمعت ( ص 26 ) نيز نقل شده است - ت .
( 5 ) . اين بيت در ثمار القلوب ( ص 47 ) چنين روايت شده است :و قد كنت فى تركيك لى مثل تارك * طهورا و راض بعده بالتيمم- ت .
( 6 ) . در متن اصلى الاقتباس و نيز در ثمار القلوب چنين آمده ، امّا در احسن ما سمعت ( ص 31 ) بهجاى آن « ذى علة » آمده و همين نيز روايتى است كه گزيده مىنمايد - ت .
ناگفته نماند مترجم نيز « ذى علة » را برگزيده و همان را ترجمه كرده است - م .
( 7 ) . در اينكه دو بار مرا واگذاشتى به كسى مانى كه آب را واگذاشته و پس از آن به تيمم خرسند شده است .
و بيمارى را مانى كه نزد بيمارى ديگر رود و از او شفا خواهد ، در حالىكه خود همسايهء عيسى بن مريم است .