وَ الْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ الَّذِي خَبُثَ لا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِداً
. « 1 »
مردى به معاويه گفت : با تو بيعت كردهام ، هرچند خوش ندارم ! معاويه گفت : خداوند در ناخوشايند خير بسيار قرار داده است . « 2 »
چون اين شعر « 3 » ابو الاسود دوئلى « 4 » به معاويه رسيد كه گفته است :
بنو عم النبى و اقربوه * احب الناس كلهم اليّا
فان يك حبهم رشدا اصبه * و فيهم اسوة ان كان غيا « 5 »
حسن بصرى از معاويه ياد كرد و گفت : خدايش بكشد ، آن پير شترى را كه بر سر طايفهها بانگ گمراهى برآورد و « آنان را به آتش درآورد و آن دوزخ چه ورودگاه بدى براى واردان است » . « 6 »
ابن عباس چون آيهء
ما يَعْلَمُهُمْ إِلَّا قَلِيلٌ
« 7 » را مىخواند مىگفت : من از همان گروه اندك هستم .
ابن عباس مىگفت : خريد و فروش و دادوستد با پول ترانهخوانان جايز نيست . سپس اين آيه را مىخواند :
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ يَتَّخِذَها هُزُواً أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ
. « 8 »
هامش
( 1 ) . اعراف / 58 : و زمين پاك و آماده ، گياهش به اذن پروردگارش برمىآيد و آنكه ناپاك است گياهش جز اندك و بىفايده برنمىآيد .
( 2 ) . اشاره به آيهء 19 سورهء نساء :فَعَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ يَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْراً كَثِيراً- ت .
( 3 ) . شعر در ديوان ابو الاسود ( ص 177 ) و در قصيدهاى بدين مطلع آمده است :يقول الارذلون بنو قشير * طوال الدهر لا ننسى عليا- ت .
( 4 ) . نام كامل او ظالم بن عمرو بن سفيان است . گويند نخستين كسى بود كه علم نحو را از على عليه السّلام گرفت و آن را تدوين كرد . بنگريد به : طبقات النحويين ، ص 13 و پس از آن ؛ مراتب النحويين ، ص 10 ؛ طبقات ابن خياط ، ص 191 - ت .
( 5 ) . عموزادگان و خويشاوندان پيامبر دوستداشتنىترين مردم نزد منند .
اگر دوستى با آنان هدايت و راهيافتگى باشد من درست يافتهام و اگر گمراهى و سركشى باشد باز هم در آنان اسوهاى است .
همانگونه كه پيداست متن در اين قسمت افتادگى دارد و اين افتادگى احتمالا پاسخ معاويه بوده است - ت .
( 6 ) . اقتباس از آيهء 98 سورهء هود :فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ وَ بِئْسَ الْوِرْدُ الْمَوْرُودُ- ت .
( 7 ) . كهف / 22 : جز اندكى آنها را نمىداند .
( 8 ) . لقمان / 6 : و برخى از مردم كسانىاند كه سخن بيهوده را خريدارند تا مردم را بىهيچ دانشى از راه خدا گمراه