شده و در زبان عربى ، از رقّت قلب مادر [ كه يكى از مدلولهاى اين كلمه است ] به معنى مجازى منتقل شدهاند و اين كلمه را در ضعف ، درد و ناتوانى به كار گرفتهاند و از همين مقوله مفهوم خاص گناه ناشى از ستم كردن بر خويشاوندان ناتوان براى اين كلمه پديد آمده است .
اين برداشت را حديث « ألك حوبة ؟ » ، به معنى آيا تو را مادر و خانوادهاى است كه از سرپرست بىنياز نيستند ؟ تقويت مىكند و همين برداشت در حديث طلاق امّ ايّوب و همچنين بيت شعر اعشى كه به عنوان شاهد آورده شده ، به وضوح مشاهده مىشود . ]
110 - العنت :
نافع بن ازرق از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد : « العنت » .
ابن عباس در پاسخ گفت : « الاثم » ( گناه ) . چون نافع پرسيد : آيا عرب با اين مفهوم آشناست ، گفت : آرى ، آيا نشنيدهاى شعر شاعر را :
رأيتك تبتغى عنتى و تسعى * مع السّاعى علىّ به غير دخل
يعنى : مىبينم بىآن كه تو را حاصلى داشته باشد در پى در تنگنا قرار دادن منى و همراه با ديگر كسانى كه عليه من تلاش مىكنند تلاش مىكنى .
[ اين كلمه در آيهء نساء / 25 ، دربارهء به همسرى گرفتن كنيزان مؤمن ، آمده است :
« فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَ آتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَناتٍ غَيْرَ مُسافِحاتٍ وَ لا مُتَّخِذاتِ أَخْدانٍ فَإِذا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ ما عَلَى الْمُحْصَناتِ مِنَ الْعَذابِ ، ذلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَ أَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ »
. يعنى : با اجازهء كسانشان با آنان ازدواج كنيد و مهرشان را به نحو شايستهاى بدهيد ، و بايد كه پاكدامن باشند ، نه زناكار و نه از آنها كه دوست اختيار مىكنند . پس چون شوهر كردند ، اگر مرتكب فحشايى شدند بر آنان است شكنجهاى نصف آنچه بر زنان غير مملوك است . اين براى كسانى از شماست كه بيم افتادن به گناه دارند ، و اگر صبر كنيد برايتان بهتر است و خداوند بخشنده و مهربان است .
اين صيغه تنها يك بار در قرآن آمده ، ولى از همين ماده است :
- فعل ماضى از « اعنات » ، در آيه بقره / 220 :
« وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْيَتامى قُلْ إِصْلاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ وَ إِنْ تُخالِطُوهُمْ فَإِخْوانُكُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَأَعْنَتَكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ »
« دربارهء يتيمان از تو