نيز تحقّق مىيابد بنابر اين ، آيا عدول از « اقسم بالنجم » و به جاى آوردن « و النّجم » در بر دارندهء هيچ نكتهء بلاغى خاصى نيست ؟
ما قبل از هر چيز و در آغاز اين بحث بدين نكته اشاره مىكنيم كه پديدهء « قسم با واو » در آغاز سورههايى چند به منظور سوگند بدين موارد و اشياء آمده است : چاشتگاه [ سورهء ضحى ] ، شب [ ليل ] ، سپيدهدم و شبهاى دهگانه [ فجر ] ، عصر [ عصر ] ، انجير و زيتون [ تين ] ، ستاره چون فرو افتد [ نجم ] ، اسبانى كه با سم خويش از سنگ آتش افروزند [ عاديات ] ، فرشتگانى كه جانها را با قدرت گيرند [ نازعات ] ، بادهايى كه خاك را مىپراكنند [ ذاريات ] ، فرشتگانى كه صف بستهاند [ صافات ] ، آسمان و طارق [ طارق ] ، آسمان كه داراى برجهاست [ بروج ] ، آفتاب و روشنيش به هنگام چاشت [ شمس ] ، و بالأخره ، طور و كتابى كه نوشته شده است [ طور ] .
سورههايى كه با اين واو قسم آغاز شده ، همه سورههايى مكّى هستند و هيچ سورهاى مدنى با اين « واو » آغاز نشده است .
بنابراين اگر هدف از سوگند تعظيم و بزرگ داشتن آنچه بدان سوگند ياد شده بوده است ، چه دليلى دارد كه تنها سورههايى مكّى با اين « واو » آغاز شده باشند . علاوه بر اين در سرتاسر قرآن هيچ سورهاى نيست كه با واو قسم و پس از آن اسمى از اسماء اللّه حسنى آغاز شده باشد ، و اين در حالى است كه بىهيچ ترديدى عظمت همهء مخلوقات در برابر عظمت او رنگ مىبازد و حتّى جاى آن نيست كه عظمت اشيايى چون انجير و زيتون و اسبهايى كه از زير سمشان از سنگها جرقه افروزد و ستارهء چون فرو افتد ، . . . با عظمت خداوند مقايسه گردد .
بالاتر از اينها آن كه در سرتاسر قرآن هيچ جا سوگند « و اللّه » نيامده است مگر در دو مورد در سورهء انعام كه از زبان مشركان چنين سوگندى آمده است :
« روزى كه همهء آنان را گرد مىآوريم و سپس به كسانى كه شرك ورزيدهاند مىگوييم آن شريكانى كه مدعيشان بوديد كجايند ؟ سپس پاسخ آنها جز اين نبود كه گفتند : ( و اللّه ربّنا ما كنّا مشركين ) سوگند به خداوند ، پروردگارمان ، كه ما مشرك نبودهايم . ببين كه چگونه بر خود نيز دروغ بستند و آنچه را بناروا بدان مىگرويدند نيز در ميان خويش نيافتند » ( 23 ) .
« و اگر ببينى آن هنگام را كه در برابر پروردگارشان ايستادهاند ، و خداوند فرمود : آيا اين حق نيست ؟ گفتند : ( بلى و ربّنا ) آرى ، سوگند به پروردگارمان ؛ و او گفت پس بدان سبب كه كفر مىورزيديد اينك عذاب را بچشيد » ( 30 ) .
در اين دو مورد حرف « واو » در اثناى كلام آمده و در آغاز سوره يا آيه قرار ندارد و
الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — صفحة 263
مساهمون: عائشة عبد الرحمن ( بنت الشاطئ )
ص٢٦٣