ايستادهام شايد سرّى بيانى از اسرار آن آشكار سازم و به نظريهء « بزرگداشت آنچه پس از واو قسم مىآيد » بيفزايم ، نظريّهاى كه به عنوان تنها نظريّهء خود را به همه مفسّران و علماى بلاغتى كه آثارى از آنها خواندهام تحميل كرده است .
آنچه من پس از تأملى فراوان در سياق آياتى كه با چنين واو قسمى آغاز شده ، به اطمينان دريافتم آن است كه اين واو از معنى اصلى لغوى و اوليّهء خود كه حكايت از عظمت چيزى است كه بدان سوگند ياد شده خارج گرديده و مفهوم بلاغى جديدى يافته و اين مفهوم نيز عبارت است از جلب توجّه كامل مخاطب به امورى محسوس و قابل درك براى انسان كه هيچ جاى جدل و چانه زدنى در آنها نيست ؛ تا اين توجّه مقدّمهاى شود بر بيان مسائلى معنوى كه در آنها بحث و چانه زنى مىشود و يا مقدّمهاى شود بر بيان امور غيبى كه در چهارچوب حسيّات و مدركات حس بشرى قرار نمىگيرد .
به عنوان مثال بلاغت و بيان قرآن ، آنجا كه به سپيده دم ، به صبح چون پديدار گردد و چون بدمد ، به خورشيد و تابش روشنيش به هنگام چاشت ، و به شب چون همه جا را فرا گيرد و به روز چون روشن شود . . . سوگند ياد مىكند ؛ مفاهيمى از هدايت و حق يا ضلالت و باطل را در قالب پديدارهايى مادّى از نور و ظلمت با درجات متفاوت آشكار مىسازد .
همين تبيين پديدههاى معنوى از طريق پديدارهاى محسوس ، ملاك استعمال واژههاى « ظلمات » « و نور » در بيان و بلاغت قرآن كريم در معنى ضلال و هدايت است .
همين اصل است كه مىتوانيم آن را بر همهء آياتى كه با واو قسم آغاز شدهاند عرضه بداريم و آن را پس از چنين عرضه داشتنى مقبول بيابيم ، بىآنكه در تكلّف تأويلى گرفتار آييم و يا بخواهيم بدون دليل و نشانهاى ، و به زحمت ، نكتهاى را استخراج كنيم .
به عنوان مثال ، در آيات سوره ليل تأمل مىكنيم :
« وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشى * وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّى * وَ ما خَلَقَ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثى * إِنَّ سَعْيَكُمْ لَشَتَّى »
مفسّران در ذيل اين آيه به بيان وجود حكمت در پشت سر يكديگر آمدن شب و روز پرداختهاند ، در حالى كه در اينجا آنچه بدان سوگند ياد شده مطلق شب و يا مطلق روز نيست ، بنابراين از آنجا كه در بيان قرآنى چيزى جز شب با قيد « هنگامى كه همه جا را فرو پوشد » و جز روز با قيد « هنگامى كه روشنى گسترد » متعلق سوگند قرار نگرفته ، رازى بلاغى را در مىيابيم كه واو سوگند توجّه ما را بدان مىخواند و آن عبارت است از تقابلى واضح و محسوس ميان گستردن تاريكى شب و روشن شدن كامل روز .