زوج و امرأة
در قرآن كريم شاهديم كه زمانى كه از آدم و همسرش سخن به ميان مىآيد كلمهء « زوج » به كار برده مىشود ( بقره / 35 ، اعراف / 19 ، طه / 117 ) .
اين در حالى است كه در مواردى چون همسر عزيز ، همسر نوح ، همسر لوط و همسر فرعون از واژهء « امرأة » استفاده شده است .
ممكن است آسان به نظر رسد كه هر يك از اين دو واژه كه از واژههاى قرآنيند در جاى يكديگر قرار گيرند و مثلا به جاى « زوج آدم » ، « امرأة آدم » و به جاى « امرأة العزيز » ، « زوج العزيز » گفته شود .
امّا با تأمّلى بيشتر روشن مىشود كه بيان اعجازى قرآن چنين چيزى را نمىپذيرد . اين بيان قرآن است كه راز نهفته در دلالت واژهء « زوج » را در اختيارمان مىگذارد كه چگونه در داستان نخستين زوج انسانها « زوجيّت » معيار و ملاك رابطهء ميان آدم و همسر اوست ، نه آن كه همسر آدم زنى از ميان انسانهايى ديگر باشد ، بلكه در اين ماجرا ، وى تنها يك همسر بود ، و تنها زوجيّت يا همان رابطهء همسرى ، و نه چيزى جز آن ، ملاك رابطهء آدم با او و راز وجود او بود .
ما به تأمّل در سياق استعمال اين دو واژه در قرآن مىپردازيم و اين تأمّل ما را به رازى كه در دلالت اين دو واژه نهفته است رهنمون مىگردد :
واژهء « زوج » يا همسر زمانى به كار مىرود كه مسئلهء زوجيّت يا جفت بودن مرد براى زن محور و معيار سخن اصلى آيه است كه يا حكمت و آيتى را بيان مىدارد و يا در مقام تشريع و تبيين حكمى است .
خداوند دربارهء آيت نهفته در زوجيّت يا جفت بودن زن براى مرد مىگويد :
روم / 21 :
وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً لِتَسْكُنُوا إِلَيْها وَ جَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً
- « و از آيات اوست كه براى شما از جنس خودتان همسرانى بيافريد تا در برشان آرام گيريد ، و ميان شما دوستى و مهربانى برقرار كرد » .
فرقان / 74 :
وَ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّيَّاتِنا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِينَ إِماماً
- « و كسانى كه مىگويند : پروردگارا ما را از همسران و فرزندانمان مايهء روشنايى ديدگان ده و ما را پيشواى پرواپيشگان ساز » .
مسئله در مورد « زوجها » يى كه در آخرت نيز زوج يكديگرند چنين است ، و در آيات ذيل به چنين زوجهايى اشاره رفته است : واقعه / 7 ، بقره / 25 ، آل عمران / 15 ، نساء / 56 ،