نبرد جمل اتفاق افتاد [ 23 ] و بعد از آن جنگ صفين روى داد . صفين مهم بود و به درازا كشيد ، و سرانجام معاويه به نيرنگ و خدعه متوسل شد و كار به حكميت كشيد و بر خلاف موازين الهى عمل شد ؛ سپس جنگ نهروان به وقوع پيوست كه مارقين [ تهىشدگان از ديانت ] و خروج كنندگان بر امام مسلمانان آن را پديد آوردند و امام پيروز شد و آنان را پراكنده ساخت .
پس از آن امام شهيد شد ، و به سراى جاويدان شتافت ، در حالى كه رسالت خويش را به بهترين شكل به پايان برد و عدالت را برقرار ساخت و بر سيرت پيامبر وفادار ماند و تعاليمش را به كار بست ، درود و رحمت و مغفرت خداوند بر او باد .
پس از امام على ( ع ) فرزندش حسن ( ع ) با وصايت پدر و نيز بيعت مردم به خلافت رسيد . او « ريحانه » رسول خدا و فرزند او و جانشين او در ميان امت بود .
معاويه با وى به مقابله برخاست و عليه او اعلان جنگ كرد ؛ مقابلهاى كه مورد نفرت آن حضرت بود . معاويه شيوههاى حيلهگرانهاى در پيش گرفت كه مردم را از گرد امام حسن ( ع ) پراكنده سازد و ضربت نهايى را وارد آورد ، تا در نهايت پايههاى قدرتش استوار و حكومتش با موفقيت قرين گردد .
از تدبير و خردمندى حسن ( ع ) اين بود كه به منظور جلوگيرى از پيروزى نهايى معاويه و متوقف كردن او ، صلح را پذيرفت . اگر معاويه توانسته بود با خشونت و غلبه بر او پيروز شود قطعا دست به اعمال انتقامى مىزد و چنان كه شيوه فاتحان است ، هيچ مانعى قادر نبود جلو خشونتهايش را نسبت به مخالفان بگيرد . اما حسن ( ع ) با شرايطى كه گذاشت معاويه را در موقعيتى قرار داد كه هرگز احساس قدرت مطلق نكند تا هر چه خواست انجام دهد . وجود حسن ( ع ) بر معاويه گران مىآمد و لذا به وسيله زهر راه نجاتى براى خود جست ، انا لله و انا اليه راجعون ، معاويه به خواستهاش رسيد و : « ان ربك لبالمرصاد » ( قطعا خدايت در كمين است ) .
معاويه و خلافت
معاويه ، فردى فرومايه و حقير بود كه در پناه اسلام عزت يافته بود و هرگز به خواب هم نمىتوانست ببيند كه روزى بر مسند فرمانروايى و خلافت اسلامى بنشيند .
او و پدرش و حزب ورشكستهشان به « طلقاء » [ آزادشدگان ] شهرت يافته بودند .
روزى كه خداوند پيروزى عزيزى را نصيب پيامبرش كرد « آنان اسلام آوردند ، ولى دلهايشان انباشته از كينه نسبت به اسلام بود و دنبال فرصت بودند تا به نابودى اسلام