معاويه قادر نبود عثمان را يارى كند ، اما مىخواست مسلمانان بر او پيروز شوند و او را بكشند تا بهانهاى براى اجراى نقشههاى ضد على ( ع ) و بنى هاشم به دست آيد . زيرا كه امويان در صدد انتقامجويى به هر وسيلهء ممكن بودند ؛ آنان بيم داشتند كه عثمان از خلافت كنارهگيرى كند و تمامى نقشههايشان بر باد رود ، و تمامى آرزوهايشان در كسب قدرت نقش بر آب شود . لذا مروان و ديگر بستگان حزب اموى مانع تحقق تلاشهاى اصلاح گرانى بودند كه كوشش مىكردند تا دست مفسدان اموى را از حكومت كوتاه سازند و خليفه را از همكارى با آنان بازدارند .
براى اصلاح حال امت مهم اين بود كه عثمان از حكومت كنارهگيرى كند ، و امام على ( ع ) به بهبود و اصلاح اوضاع برخاست و هر بار كه از طريق تفاهم و كاستن از شدت اختلاف توافقهايى بين عثمان و شورشيان صورت مىگرفت ، امويان سر ناسازگارى پيش گرفته و به تخريب و فتنهگرى مىپرداختند و در نتيجه تمامى وعدههاى عثمان سست و بىثمر مىگردد . عملكرد امويان و بيش از همه مروان بر بحران مىافزود و مشكلات را پيچيدهتر مىكرد .
خليفه در حالى كشته شد كه انتظار داشت معاويه در مشكلات ياريش كند ، اما بىگمان ، وى عثمان را تنها گذاشت و به كمكش برنخاست .
چون كار شورشيان در دشمنى با عثمان بالا گرفت ، عثمان بار ديگر با اميدوارى از معاويه تقاضاى كمك كرد . معاويه سپاهيانى به سركردگى يزيد قسرى گسيل داشت ، ولى به يزيد فرمان داد از « ذى خشب » تجاوز نكند . معاويه به يزيد چنين گفت : « نگو كه حاضر چيزى را مىبيند كه غايب نمىبيند ، من هستم كه حاضرم و تو غايبى » . سپاهيان ماندند تا عثمان كشته شد ، و آنگاه معاويه آنان را به شام برگرداند . ابو ايوب انصارى صحابى به همين نكته اشاره مىكند ، آنجا كه به معاويه مىگويد : « كسى كه نسبت به عثمان فرصتطلبى كرد و يزيد بن اسد را از يارى رساندن به وى بازداشت تو بودى » .
اينكه معاويه عثمان را در حياتش در برابر مشكلات تنها گذاشت و پس از مرگش به خونخواهى برخاست ، از نيت و هدف سوء او پرده برمىدارد . نيت ناپسند وى ، همان هدف و نقشه امويان در كسب قدرت و مبارزهء همه جانبه عليه على ( ع ) بود . معاويه براى كشته شدن عثمان نه بهايى قايل بود و نه اهميتى به آن مىداد ، اما آن را دستاويزى كرد تا با سوء استفاده از دلهايى كه تسخير كرده بود به هر قيمتى به خواست ديرين خود برسد ، و گرنه برخى از كسانى كه در كشتن عثمان دخالت
الإمام الصادق و المذاهب الأربعة ( امام صادق و مذاهب چهارگانه ) ( فارسي ) — صفحة 47
مساهمون: اسد حيدر
ص٤٧