تربيتى خود از آن سود جستهاند . « 1 » نيز گفتيم كه اين قانون در دوره بعد از اسلام هم در جريان است تا بشريت بر اساس برنامه عادلانه و كامل الهى ، تحت تربيت قرار گيرد . « 2 » هم چنان كه جامعه صدر اسلام با دعوت جديدى روبرو گرديد و اين دعوت تا زمان قبل از ظهور نيز ادامه دارد و نسلهاى مسلمانان در فرآيندى تدريجى و طولانى مدت تا پيش از ظهور تربيت مىشوند . جوامع اسلامى و بلكه همه بشريت به زودى با دعوت اسلامى جديدى روبرو خواهند شد . اين پس از آن خواهد بود كه اسلام در كنج عزلت خزيده ، غريب گشته و از بسيارى از احكامش سرپيچى شده است . مردمان عصر ظهور در اين دعوت علاوه بر اصول اسلامى كه قبلا وجود داشته ، با نظام قانونگذارى و نيز مفاهيمى روبرو مىشوند كه پيشتر سابقه نداشته است . آنان بايد به فراخور قانون امتحان الهى ، در خلال تربيتى درازمدت و تدريجى از اين مرحله عبور نموده تا موضع آنها نسبت به نظام و دعوت جديد معلوم گردد و هر كس به اندازه قابليت و تلاشش به موفقيت و كمال نايل آيد .
ثمره اين فرآيند در دوران پيش از ظهور ، شكست و ناكامى اكثريت افراد بشر مىباشد اما ثمره آن در دوران پس از ظهور ، موفقيت اكثريت آنهاست تا آنجا كه جامعه بشرى در نهايت به « جامعهاى معصوم » ارتقا يابد .
( 1 ) اصل سوم : حاكم شدن جوى آكنده از احساس خوشبختى و رفاه مادى در سايه برادرى ، همبستگى و عدالت كامل همراه با روشهاى معينى كه در بخش دوم كتاب خواهيم آورد .
هدف از چنين رفاهى ، تنها رسيدن به بهره مادى نيست زيرا اين امر نمىتواند به تنهايى براى رسيدن به هدف نهايى بشر كافى باشد . رفاه مادى تا جايى مطلوب است كه بتواند در سير بشر به سوى هدف والاى الهى ، اثرگذار باشد و او را در آن جهت مدد نمايد .
رفاه مادى هر اندازه بيشتر شود ، موجب افزايش اوقات فراغت و پديد آمدن جوى روانى مىگردد كه از رهگذر آن ، مردم به نحو بهترى به اخلاق و عبادت اهتمام ورزند . بدين ترتيب رفاه مادى در مسير هدف والاى بشرى قرار مىگيرد . مطابق اين بينش ، رفاه مانعى بر سر راه اهداف عالى انسان نيست ؛ زيرا او به خوبى مىداند كه رفاه مادى هدف نبوده بلكه تنها يك راه است ؛ راهى كه به مقصد عالى « عبوديت » ختم مىگردد . از اين رو افزايش رفاه ، كمك كار تثبيت فرآيند عدالت و تربيت خواهد بود .
( 2 ) اين است معناى حقيقى رواياتى كه از فراوانى ثروت در دوره حضرت مهدى و اينكه او مال را بدون شمارش در بين مردم تقسيم مىكند ، خبر مىدهد . اين اخبار را اماميه و اهل سنت نقل كردهاند و ما هم پيش از اين برخى از آنها را آورديم .
اشكال : فراوانى ثروت و گسترش رفاه ، حاصل كار زياد است و اين امر نسبتى وارونه با هدف عالى بشر دارد ؛ چون كار زياد ( براى نيل به رفاه مادى بيشتر ) تلاشى را كه انسان بايد در حوزه اخلاق و عبادت به كار بندد ، به خود اختصاص مىدهد و ديگر براى انسان فرصتى باقى نمىگذارد .
پاسخ : هرگز براى كسى كه تصور درستى از مفهوم عبادت و كار داشته باشد ، چنين اشكالى
هامش
( 1 ) . ر . ك : الصدر ، سيد محمّد ، همان ؛ ص 255 .
( 2 ) . ر . ك : همان ؛ ص 266 .