لو لم يبق من الدّهر إلّا يوم لبعث اللّه رجلا من أهل بيتى . . . « 1 »
اگر از عمر دنيا تنها يك روز باقى مانده باشد هرآينه خداوند مردى از خاندانم را بر خواهد انگيخت . . .
( 1 ) اين تأكيدات ، فراوان و در پيوند با يكديگر است و همگى بر ضرورت بر آمدن برنامه و طرح سابق الهى از دل روز موعود و نيز ماندگارى نسل بشر تا آن روز دلالت مىكند . اما نسبت به برنامه موجود در دوران پس از ظهور كه در آن دوران وعده الهى تحقق پيدا كرده و هدف اصلى از آفرينش انسان به سرانجام رسيده ، شايد به نظر رسد پس از آن ديگر نيازى به وجود بشر نيست و دليلى ندارد كه نسل بشر هم چنان باقى باشد .
اين بحث را به دقت در بخش سوم كتاب مورد بررسى قرار خواهيم داد . مسلّم آن است كه احتمال دوم ( طول عمر جامعه بشرى پس از واقعه ظهور ) به دو دليل عمده صحيح مىباشد :
( 2 ) دليل اول : در كتاب گذشته ، از آيه شريفه
« وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ »
« 2 » دريافتيم كه :
غرض اساسى از خلقت انسان ، پديد آمدن « عبوديت » در كاملترين چهره آن است و لازمه آن وجود اجتماعى صالح و دولت شايسته جهانى است . اگر به همين برداشت از آيه مورد نظر اكتفا كنيم بايد گفت به مجرد تأسيس حكومت جهانى امام مهدى عليه السّلام هدف برتر از آفرينش انسان برآورده خواهد شد . « 3 »
بر اين اساس به نظر مىرسد كه مقصود الهى ، پديد آوردن اين مرتبه عالى از عبوديت است اگر چه در زمانى محدود باشد و ديگر دليلى ندارد كه پس از برآورده شدن اين مقصود ، زندگى نسل انسان براى زمانى طولانى ادامه يابد . تازه اين در صورتى است كه آن را محال ندانيم زيرا بقاى شىء پس از آن كه اغراضش به طور كامل بازستانده و استيفا شود ، در حكمت مطلقه الهى محال مىباشد .
در اينجا بر آنيم براى فهمى جديد از اين آيه شريفه ، گام ديگرى برداريم زيرا اگر چه آن معنايى كه براى عبوديت آورديم بسيار مهم و اساسى است ولى سخن آخر نيست و هم چنان كه خواهد آمد همهء اين مراتب براى انسان در زمانى طولانى قابل دسترسى است و به طور طبيعى هر مرتبهاى قابل وصول از عبوديت را تصور نماييم ، مىتواند مدلول اين آيه باشد زيرا مفهوم عبادت در اين آيه هيچ حدّى نخورده و مطلق مىباشد .
( 3 ) در اين صورت غرض اساسى از آفرينش انسان بسيار فراتر از تشكيل حكومتى جهانى است بلكه فلسفهء تأسيس اين دولت فراگير و برنامهريزى براى آن در طول تاريخ ، رسيدن به هدفى برتر است كه به طور اجمال همان عبوديت مطلق پروردگار است و در مباحث آتى به اندازه كافى به آن خواهيم پرداخت . به اين ترتيب وجود دولت جهانى به معنى تحقق هدف برين از آفرينش بشر نيست و آن هدف برتر به مجرد تأسيس اين دولت حاصل نمىشود بلكه همواره در برابر بشر مراحل كمالى زيادى وجود دارد كه بايد به آنها برسد . در اين صورت دليلى ندارد كه پس از تأسيس اين
هامش
( 1 ) . ابو داوود ، سليمان بن اشعث ، همان ؛ ج 2 ، ص 422 .
( 2 ) . سورهء الذاريات ( 51 ) ، آيهء 56 .
( 3 ) . الصدر ، سيد محمّد ، همان ؛ ص 235 .