( 1 )
فصل پنجم برنامه الهى براى دوران پس از ظهور
هم چنان كه دوران پيش از ظهور داراى برنامهاى كلى است ، روزگار پس از ظهور نيز داراى برنامهاى كلى است كه اينك محل بحث ما مىباشد .
در حقيقت برنامه الهى براى تكامل انسان ، با به نتيجه رسيدن برنامه الهى در پيش از ظهور پايان نمىپذيرد بلكه اين برنامه همواره تا انتهاى عمر بشر - به مقدار شايستگى او در دوران استقرار عدالت - همراه اوست .
( 2 ) اين برنامه ، دنبالهء طبيعى برنامه پيشين است و سازگار با معيارهاى مشخصى است كه در فلسفه اسلامى آمده است ؛ با اين توضيح كه : خداوند متعال نعمت رشديافتگى و كمال را به تمام موجودات به اندازهء شايستگى آنها افاضه فرموده است . در نتيجه اگر موجودى از نظر كمال در مرتبه پايينى قرار دارد ، تنها شايستگى آن را دارد كه به رتبه كمالى پس از خودش كه در مرتبه بالاترى واقع شده ارتقا يابد و اگر در رتبه بالايى قرار دارد ، استحقاق آن را دارد كه به درجه اعلاى كمال نايل آيد و خداوند كه كريم مطلق است كمال جديدى را به او افاضه مىكند و پس از آن كه به آن كمال جديد رسيد شايستگى مرتبه ديگرى را كسب مىنمايد و همين طور در راه كمال بىنهايت ، سير مىكند و ارتقا مىيابد .
هرگاه مطلب فوق را با مباحث اين كتاب تطبيق دهيم در مىيابيم كه بشريت پس از فراهم شدن شرايط ظهور شايستگى آن را خواهد داشت كه به رتبه جديدى از كمال نايل آيد كه عبارتست از :
پياده شدن عدالت كامل در اجتماع بشرى به بركت ظهور امام مهدى عليه السّلام .
( 3 ) با تحقق عملى عدالت ، جامعه بشرى همواره مدارج كمال را يكى پس از ديگرى مىپيمايد تا به برترين درجه عدالت نايل گردد و پس از آن استحقاق يابد به ويژگى « عصمت » دست يابد . ثمرهء نهايى اين برنامه هنگامى به بار مىنشيند كه عمر بشريت به اندازهاى طولانى شود كه بر اساس عمق و نفوذ عدالت ، انسانها تربيت شوند تا آن كه سرانجام در نهايت سير ، كمال والاى انسانى جلوهگر شود ؛ ولى اگر حيات جمعى بشر به پايان رسد و قيامت پس از مدت زمان كوتاهى پس از ظهور برپا گردد ، به ناچار راه ترقى و تكامل بسته خواهد شد . در اينجا اين دو احتمال را بر مىرسيم :
احتمال اول : كوتاهى عمر جامعه بشرى پس از واقعه ظهور .