بوده و نه واجب . از اين رو زمانى كه فكر كرد احتمالا اين دو روش در نتيجه با يكديگر اختلاف پيدا مىكنند ، اصل دوم را ترجيح داد .
( 1 ) البته معمولا در شريعت الهى از اصل دوم كمتر استفاده مىشود زيرا استفاده دائمى از آن و براى هر كسى مقدور نيست و بهتر است همواره و بدون استثنا از اصل اول ( درخواست گواه ) استفاده شود هر چند ممكن است گاهى به خطا بينجامد . اين كار موجب ايجاد وحدت رويه قضايى خواهد شد .
پس داوود عليه السّلام در اين دعوا ، از قانون مرجوح بهره برده و بعد از آن نيز دريافته كه امتحانى بيش نبوده است . چون اين حادثه از موارد اختلاف بين دو روش بوده و راجح نيز استفاده از قانون اول بوده ، از اين رو به خاك افتاده و توبه كرده است .
پرسش : اگر اين روش ( اصل دوم ) در اولويت دوم باشد ، پس چگونه در روايات آمده كه امام عصر عليه السّلام بر اساس آن عمل خواهد نمود ؟
پاسخ اين سؤال را در مبحث « قضاوت امام مهدى عليه السّلام » خواهيم آورد و خلاصهاش آنكه ، شرايط آزمونهاى الهى به ميزان بسيار محدودى اين اجازه را به امام عليه السّلام خواهد داد .
دربارهء روش داورى حضرت ابراهيم عليه السّلام و آدم عليه السّلام در تاريخ چيزى نيامده ولى ماجراى طالوت و يارانش در قرآن كريم آمده است . مناسب مىباشد در اينجا به موضوع آزمايش آنها با نهر آب بپردازيم .
( 2 ) هنگامى كه طالوت و لشكرش عازم جنگ بودند ، در سر راهشان به نهر آبى رسيدند . آنها و اسبهايشان بسيار تشنه بودند ؛ ولى طالوت فرمان داد كسى آب نياشامد ، مگر به اندازه يك كف دست .
قالَ إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُمْ بِنَهَرٍ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي ، وَ مَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّي ، إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ
. « 1 »
گفت : « خداوند شما را به وسيلهء رودخانهاى خواهد آزمود . پس هر كس از آن بنوشد از [ پيروان ] من نيست ، و هر كس از آن نخورد ، قطعا او از [ پيروان ] من است ، مگر كسى كه با دستش كفى برگيرد . »
( 3 ) سپاهيان طالوت در برابر اين فرمان ، سه نوع عكس العمل نشان دادند :
1 - بيشتر آنها توجهى به دستور فرمانده نكرده ، آب بسيارى نوشيدند و چهارپايانشان را نيز سيراب كردند . به دنبال آن ، طالوت آنها را از سپاه بيرون كرد و از ادامه مسير بازداشت ؛ بدين ترتيب آنها از دايره ايمان نيز خارج شدند ؛ زيرا خداوند فقط از كسانى كه از نهر عبور كرده و به همراه طالوت ادامه مسير دادند ، با وصف « ايمان » ياد كرده است .
« فَلَمَّا جاوَزَهُ هُوَ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ »
« 2 » ( و
هامش
( 1 و 2 ) . سورهء البقرة ( 2 ) ، آيهء 249 .