هنگامى كه [ طالوت ] با كسانى كه همراه وى ايمان آورده بودند ، از آن [ نهر ] گذشتند . ) از اين تعبير استفاده مىشود كسانى كه ماندند و آب بسيار نوشيدند ، بىايمان شدند .
( 1 ) 2 - كسانى كه به فرمان طالوت گردن نهادند و به ميزان مجاز آب نوشيدند . از سياق آيات قرآن كريم استفاده مىشود ، اينان همان كسانىاند كه در زمان رويا رويى با دشمن گفتند :
« لا طاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجالُوتَ وَ جُنُودِهِ »
« 1 » يعنى : « امروز ما را ياراى [ مقابله با ] جالوت و سپاهيانش نيست . » زيرا ايمان آنها ضعيف تر از ايمان كسانى بود كه همراه طالوت ثابت قدم ماندند .
( 2 ) 3 - كسانى كه اصلا آب ننوشيدند تا دين خود را پاس بدارند و عزم و ارادهشان تقويت گردد . به همين دليل از انبوه دشمن نهراسيدند بلكه « كسانى كه به ديدار خداوند يقين داشتند ، گفتند : بسا گروه اندكى كه بر گروهى بسيار ، به اذن خدا پيروز شدند ، و خداوند با شكيبايان است . » « 2 »
گروه اول در اين آزمون شكست خوردند ، گروه سوم به طور كامل موفق شدند اما گروه دوم هر چند در آزمايش ننوشيدن آب ، سر بلند بيرون آمدند ولى در آخرين لحظه كه با دشمن روبرو شدند ، نقطه ضعف آنها آشكار شد و در امتحان مردود شدند .
( 3 ) اشكال : تطبيق اين آزمون بر ياران امام عصر عليه السّلام تنها در مورد امتحانات موجود در دوران پيش از ظهور ممكن مىباشد و همانطور كه اخلاصگذاران را به چهار درجه تقسيم كرديم ، خواص آنان ( سيصد و سيزده نفر ) مانند دسته سوم از افراد سپاه طالوت هستند كه به همراه او جنگيدند و يارىاش كردند . در نتيجه اين خبر ، ارتباطى با آزمايشهايى كه ياران امام عليه السّلام پس از دوران ظهور از سر خواهند گذراند ، ندارد و بيان آن در اين قسمت بىفايده مىباشد .
پاسخ : احتمال اين اشكال مىرود ولى ظاهر آن خبر ، خلاف اين را ثابت مىكند زيرا در روايت آمده : « ياران قائم با چنين امتحانى ، آزموده خواهند شد . » در حالى كه بديهى است ياران حقيقى امام عليه السّلام كسانىاند كه پس از ظهور به او خواهند پيوست .
اين سخن كه : « آن سركردگان در كنار موسى بن عمران باقى ماندند » به اين آيه شريفه اشاره دارد :
وَ لَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثاقَ بَنِي إِسْرائِيلَ وَ بَعَثْنا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيباً . . .
« 3 »
خداوند از فرزندان اسرائيل پيمان گرفت و از آنان دوازده سر كرده بر انگيختيم .
( 4 ) در اين آيه به خوبى آشكار است كه آن سركردگان ، بهترين ياران موسى عليه السّلام بودهاند ولى دلالت نمىكند كه آنها بر آمده از آزمايشى در گذشته هستند كه ديگران در آن شكست خوردهاند همانطور كه ظاهر خبر چنين است . اما به هر صورت آيه شريفه اين مطلب را رد نمىكند و قبلا هم بر مبناى اصول و قوانين كلى دانستيم اين عمق و اهميت در اخلاص ، فقط نتيجه ابتلائات و آزمايشهايى است كه جامعه از سر گذرانده و بسيارى در آن شكست خورده و شمار كمى موفق گرديدهاند .
هامش
( 1 و 2 ) . سوره البقرة ( 3 ) ، آيه 249 .
( 3 ) . سورهء المائدة ( 5 ) ، آيهء 12 .