به شمار مىرود :
صورت اول : در آن روايت ساعت ، روز و سال ظهور به طور مشخص تعيين شده باشد .
صورت دوم : در آن روايت از حادثه يا حوادث معينى معاصر با واقعه ظهور مانند : كشته شدن نفس زكيه ، فرو رفتن لشكر سفيانى در زمين و يا . . . خبر داده شده باشد .
صورت سوم : در آن روايت از نسل خاصى با نام آنها چه يك نفر و چه بيشتر و نيز كارهايشان ياد شده باشد و موعد ظهور ، زمان مشخصى از عمر آنها باشد .
( 1 ) . . . و صورتهاى ديگرى كه احتمال همه آنها مىرود . هر چند اين توقع كه نصى در قرآن كريم يا رواياتى درباره زمان ظهور وجود داشته باشد ، بىجاست زيرا نص در جايى وارد مىشود كه به منظور ابلاغ به مردم باشد ولى در اين مورد كه مخصوص شخص امام مهدى عليه السّلام است ، ورود نص ، بىمعنا است .
با اين وجود ، احتمال نخست را بايد هم چنان در نظر داشت . اين احتمال بيانگر يكى از فرقهاى اساسى بين اماميه و غير اماميه است .
زيرا در تصور غير اماميه نمىگنجد كه پس از سپرى شدن دورهء صدر اسلام ، در نزد شخصى روايتى باشد ، بىآن كه آن روايت ، زبان به زبان نقل شده و در منابع روايى آمده باشد .
( 2 ) احتمال دوم : آگاهى امام عليه السّلام از زمان ظهور ، به شيوهاى اعجازآميز باشد ؛ به اين ترتيب كه هرگاه خداوند به حكمت ازلى خويش ، فرصت را براى ظهور و پيروزى انقلاب جهانى مناسب ببيند ، نوعى معجزه را در برابر ديدگان امام پديد آورد تا آن حضرت از فرا رسيدن زمان ظهور شريفش آگاه گردد .
اين امر مىتواند به يكى از دو شيوه زير و يا هر دوى آنها صورت پذيرد :
( 3 ) شيوه اول : راوندى روايت كرده است كه امام موسى بن جعفر عليه السّلام فرمود :
إذا كان وقت خروجه ، انتشر العلم بنفسه ، فناداه العلم : أخرج يا ولىّ اللّه ؛ أقتل أعداء اللّه . و له سيف اللّه إذا حان وقت خروجه اقتلع السّيف من غمده فناداه السّيف : اخرج يا ولىّ اللّه فلا يحلّ لك أن تقعد عن أعداء اللّه . « 1 »
وقتى زمان ظهور فرا رسد ، آن پرچم ( پرچم رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله ) به اهتزاز در خواهد آمد و به او خطاب نمايد : اى ولىّ خدا ، ظهور نما و دشمنان خدا را بكش . [ همچنين ] براى امام عليه السّلام ، شمشيرى از سوى خداى متعال است كه هرگاه زمان ظهور فرا رسد ، از نيام خارج شده و به آن حضرت چنين گويد : اى ولىّ خدا خروج نما ، [ زين سپس ] بر تو حرام است كه در برابر دشمنان خدا ساكت بنشينى .
اين شيوه كه در اين روايت آمده ، صراحت بيشترى در آگاهى اعجازآميز امام مهدى عليه السّلام از زمان
هامش
( 1 ) . الراوندى ، سعيد بن هبة اللّه ، همان ؛ ص 198 . اين خبر به طور مرسل از كسان ديگرى نيز روايت شده است .