اگر از زاويه نگاه فرد غير شيعى به اين موضوع بنگريم ، از طرح اين سؤال بىنياز خواهيم بود ؛ زيرا امام مهدى عليه السّلام نيز هم چون هر رهبر انقلابى ديگرى براى آغاز حركتش شرايط مختلف را بررسى و امكان موفقيت خود را ارزيابى مىنمايد . ولى اين موضوع در مورد ايشان و رهبران ساير انقلابها از دو جهت تفاوت دارد :
الف ) آن رهبران ، اوضاع و احوال اجتماعى و شرايط و فرصتها را از دريچه تنگ منافع شخصى خويش مىنگرند ؛ در حالى كه امام عصر عليه السّلام از زاويه مصالح والاى اسلامى - كه ضامن رهايى بشر از ظلمات و رسيدن به نور است - به اوضاع و احوال جهانى نظر مىافكند .
ب ) از سوى خداوند متعال به آن حضرت الهام مىشود و دست الهى ، هدايتگر آن بزرگ مرد است ؛ همانطور كه ابن عربى « 1 » و جز او بر آنند . البته ابن عربى براى اثبات اين موضوع ، نه از قرآن كريم و روايات ، بلكه از كشف صحيح دليل مىآورد .
( 1 ) ما در كتاب گذشته ، اين امر را مطابق انديشه اماميه ثابت كردهايم ؛ اما بر اساس ديدگاه غير اماميه ، اثبات آن تقريبا ناممكن مىباشد ؛ زيرا آگاهى از زمان نتيجهدهى شرايط ظهور در برنامه الهى ، مخصوص خداوند است و از اين روست كه ميلاد امام مهدى عليه السّلام ( طبق ديدگاه غير اماميه ) در زمانى رقم خواهد خورد كه رشد و شكلبندى شخصيت ايشان ، همزمان با به ثمر نشستن برنامه الهى و فراهم آمدن شرايط ظهور باشد . در نتيجه هرگاه زمان ظهور فرا برسد ، آن حضرت با هوشمندى ويژه خويش ، اين امر را دريافته و مىفهمد كه شمارى كافى از ياران مؤمن در انتظار اويند تا نبرد سرنوشتساز جهانى را آغاز نمايد .
( 2 ) اين پرسش از منظر اماميه ، پرسش درستى است زيرا اگر با نگاهى سطحى به روزهاى غيبت بنگريم و آن را در برابر زمان ظهور بنهيم ، در مىيابيم اين روزها با يكديگر تفاوتى ندارند ، مگر آن كه دانشى افزونتر يا هوشيارى خاصى در اين باره براى امام عليه السّلام پديد آيد . شكى نيست اين آگاهى براى امام غايب پيش خواهد آمد و خداوند بلند مرتبه با حكمت ازلى و برنامه كلىاش اين امكان را پديد خواهد آورد كه او از زمان ظهورش آگاه گردد تا بتواند هدف عالى ظهور را تأمين نمايد . تحقق اين هدف ، منوط به آن آگاهى است و در نتيجه علم امام به اين موضوع ضرورى خواهد بود . پرسشى كه در اينجا باقى مىماند آن است كه آگاهى امام عليه السّلام از زمان ظهور چگونه است ؟ آيا از راه اعجاز است و يا اينكه با روشى طبيعى است ؟ براى پاسخ به اين سؤال ، چند احتمال را بر اساس روايات اماميه بررسى مىنماييم كه مىتوان همگى آنها را در صورت مستدل بودن ، قابل اثبات تاريخى دانست .
( 3 ) احتمال نخست : شايد امام مهدى عليه السّلام روايتى را از پدران معصومش عليهم السّلام در دست دارد كه در آن پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله از زمان ظهور او خبر داده است .
براى اين روايت احتمالى مىتوان چند صورت را در نظر گرفت كه هر يك خود احتمال مستقلى
هامش
( 1 ) . ر . ك : ابن عربى ، محى الدين ، همان ؛ ج 3 ، ص 327 به بعد .