حتى پارهاى از مورخين به رواج و انتشار تشيع در زمان حكومت آنها و فزونى شمار شيعيان در عهد فرمانروايى آنان ، زبان به اعتراف گشودند ؛ و آثار اين خاندان در ايران و عراق گواه بر همين سخن است ؛ تاريخ نيز اين آثار را جاويدان نگاه داشته است ، اگر چه اين آثار رو به ويرانى نهادند . كسى كه به تاريخ ايران قبل از حكومت آلبويه و همزمان با آلبويه آشنايى دارد نقش عظيم و مؤثر آلبويه در حفظ تشيع و نشر آن را به خوبى مىشناسد ، همين قدر كافى است بگوييم آلبويه به منظور استقرار و انتشار تشيع شخصيتى ، مانند صاحب بن عباد « 1 » را به وزارت برگزيدند
هامش
( 1 ) . وى وزير فخرالدولهء آلبويه و عالم و اديب و متكلم و شاعر بودهاست و در علم ، ادب ، دين و دنيا از شخصيتهاى گرانقدر به شمار مىرود . علما و شعراى بىشمارى گرد او جمع مىشدند ، اجتماعى بىنظير كه جز براى سيف الدولهء آلحمدان براى هيچ زعيم و فرمانروايى فراهم نيامده بود . براى او بود كهبابويه ( طاب ثراه ) كتاب « عيونالاخبار » را نگاشت و ثعالبى كتاب « يتيمةالدهر » را در گزارش احوال او و شعراى او تأليف كرد . ابنخلكان مصنفاتى از صاحب بن عباد ياد مىكند ، از آنجمله كتاب « الإمامة » است كه « صاحب » در اين كتاب در تفضيل على بن ابى طالب عليه السلام و اثبات امامت او بحث كرده است . و ديگرى كتاب « المحيط » در لغت . من نسخهاى از اين كتاب را در كتابخانهء محمد سماوى در نجف ديدم كه آن را به قلم خود استنساخ كرده بود . اين كتاب ، تلخيص كتاب « العين » خليل مىباشد كه شواهد شعرى در آن حذف و فصول آن به بهترين وجه تبويب و تنظيم شده است . مقام صاحب بن عباد آن چنان رفيع گشته بود كه « شريف رضى » وى را در حياتش مدح گفته و پس از وفاتش مرثيهاى براى او سروده است . صاحب ابن عباد به سال 326 ه . ق زاده شد ، و در سال 385 ه . ق از دنيا رفت .