دورهء امويان
با مرگ يزدگرد سوم تسخير ايران خاتمه يافت ، ولى نه به اين معنى كه در كشور صلح و آرامش كامل برقرار گشت ، بلكه ماهيّت سالهاى بعد را ناراحتىها و شورشهاى گوناگون تشكيل مىداد و اين شورشها با فواصل بزرگ و كوچك تا زمان سقوط امويان كه از سال 661 ميلادى ( مطابق 41 هجرى ) در دمشق فرمانروا - بودند ادامه داشت .
مبارزاتى كه اين سلسله با احزاب و دستههاى سياسى و مذهبى داشتند « 1 » بارها به ايران نيز سرايت مىكرد ، و قبل از همه مناطق جنوبى - خوزستان و فارس و سيستان - اغلب هدف آن دسته از تازيان بود كه در اين كشمكشها از سرزمين بين النهرين رانده شده بودند . از بين اين دستهها ، در درجهء اول ، بايد خوارج را نام برد كه اولين پيشروان آنان ( حتى قبل از آنكه اين كيش و آيين استحكام و قوام يابد ) در سال 656 - 657 ميلادى ( مطابق 36 هجرى ) به رهبرى حسكة بن عتاب تا زرنگ ( مصب هلمند - هيرمند ) پيشروى كردند ، اما چون وجودشان براى قشون
هامش
( 1 ) - دربارهء جانبدارى و غرضآميزى تاريخنويسان رجوع كنيد به نوشتهء حبيب زيات : « مزاعم - المورخين العباسيين فى وصف شره الأموية » در ؛ مشرق : بيروت 1948 صفحات 161 تا 167 .
به طور كلى رجوع شود به :Wellhausen , OPP .( فهرست منابع ، شمارهء 373 ) .