تا با كمك وجوهى كه از خزانهء كشور همراه داشت بار ديگر در مرو مقرّى برپاسازد ، اما چون دهقانان فرمان وى را مبنى بر اينكه يا با خاقان همكارى كنند و يا به چين بگريزند نپذيرفتند و به عقد قراردادى با تازيان ابراز تمايل نمودند . كار به اختلاف و كشمكش كشيد و در نتيجه اعيان و بزرگان ، خزانهء كشور را به تصرف درآوردند و فرمانرواى خود را مجبور ساختند تا به سوى خاقان بگريزد . وى با خاقان از جيحون گذشت و در فرغانه اقامت گزيد ، ولى در همان هنگام كه احنف مقرّ خود را در مرو الرود محكم مىساخت و كوفيان در چهار دهكدهء مجاور مستقر مىشدند ، يزدگرد خبرى مشعر بر رد تقاضاى كمك از چين دريافت كرد و نتوانست براى آشوبگران و محركانى كه وى پيوسته به خراسان و ساير ايالات ايران مىفرستاد كمك نظامى بفرستد « 1 » ، بهطورىكه اگرچه قيامها و شورشهاى مختلف كه به طور پراكنده و غير مرتبط برگزار - مىشد ( مثل قيام كردان نزديك اهواز « 2 » و در فارس « 3 » و سيستان « 4 » و كوهستان « 5 » و رى « 6 » و خراسان « 7 » ) براى تازيان بسيار گران تمام شد ، ولى با اين وصف نتيجهاى حاصل نشد و تحولى واقعى به وجود نيامد . قتل جابرانهء يزدگرد سوم در سال ( 651 - 652 ميلادى 31 هجرى ) كه مطابق معتمدترين روايات به دست آسيابانى در نزديكى مرغاب هنگام خواب اتفاق افتاده « 8 » تقريبا خطرهاى تهديدآميز سلسلهء ساسانيان را از ميان برد .
هامش
( 1 ) - بلاذرى ص 406 تا 408 ؛ طبرى 1 ص 2681 تا 2692 ؛ يعقوبى بلدان ص 291 ؛ سمعانى ص 82 ( روى ورق ) ؛ ياقوت ج 3 ، 167 ؛ ابن اثير ج 3 ص 13 تا 15Elias 86 ; Sebeos 131 f Caet . VII 283 - 292 , 460 - 492 , VIII 3 .( 2 ) - طبرى 1 ص 2708 تا 2711 ؛ ابن اثير ج 3 ص 18
( 3 ) - رجوع كنيد به صفحات قبل و به طبرى 1 ص 2829 به بعد .
( 4 ) - ابن اثير ج 3 ص 43 به بعد .
( 5 ) - ابن اثير ج 3 ص 52
( 6 ) - بلاذرى ص 318
( 7 ) - در تحت رهبرى قارن سال 653 - 654 : طبرى 1 ص 2905 به بعد ؛ ابن اثير ج 3 ص 47 تا 49Caet . VIII 3 - 7در زمان على : بلاذرى ص 408 : تاريخ يعقوبى ج 2 ص 213 ؛Caet . IX 557 f .( 8 ) - طبرى 1 ص 2872 تا 2883 ، دينورى ص 148 ؛ ابن اعثم( Ouselev )ج 1 ص 160 تا 165 ؛ ابن اثير ج 3 ص 45 به بعد ؛ ( بنا به عقيدهء وى در جنگ كشته شده )Lentios 5؛ ( بنا به عقيدهء -