پادگان سيستان مخاطره « 1 » داشت ، سردارى كه از طرف على ( ع ) خليفهء مسلمانان به آنجا گسيل يافته بود ، ايشان را از ميان برداشت .
اگرچه سپاه خوارج در سرحد كردستان ( حوالى شهرزور ) « 2 » در عهد خلافت على ( ع ) از لحاظ كميّت هنوز اندك بود ، ولى به زودى متناسب با اهميّت روزافزونى كه اين نهضت مذهبى ( و اجتماعى ) پيدا نمود ، به شدّت فزونى يافت و از سال 687 / 688 ميلادى ( مطابق 68 هجرى ) در جنوب غربى ايران ، ميان خوارج ازرقى « 3 » به رهبرى زبير بن ماحوزى و قطرى بن فجاعة ، و سپاهيان دولت كه اغلب تحت فرماندهى مهلب ( از قبيلهء ازد ) سردار فعال و آزمودهء خراسان بودند « 4 » جنگهاى طولانى و دشوارى در جريان بود كه از فارس پيوسته به خوزستان و بين النهرين و همچنين به اصفهان و سيستان و كرمان سرايت مىكرد « 5 » . اين جنگها توأم بود با كشمكشها و اختلافات بزرگ ناشى از مبارزات داخلى ميان امويان و عبد الله بن زبير كه سكههاى او از اصطخر و دارابگرد ( « 682 - 683 » ميلادى مطابق با 63 هجرى ) به دست آمده است « 6 » ، و تازه بلاواسطه قبل از پايان
هامش
( 1 ) - رجوع شود به صفحات گذشته دربارهء اوضاع خراسان و سيستان و نيز ؛ بلاذرى ، ص 395 ؛ -Caet . IX 229 f . , X 192 . ; - Elie Adib Salem : Political theory and institutions of the Khawarij , Balatimore 1957( 2 ) - طبرى ؛ رديف 1 ، ص 3437 به بعد - ابن الاثير ، ج 3 ، ص 149 . و نيزSchwarz VI 698( 3 ) - شهرستانى ( ملل و نحل ) ، ( قاهره ) ، ج 1 ، صفحات 161 تا 165 . رجوع كنيد به : همين كتاب فصل خوارج ؛ و به :E I , I 563 f .( 4 ) - العقد الفريد : ج 1 ، صفحات 57 تا 59 ؛ ياقوت ، ج 1 ، ص 57 به بعد - رجوع كنيد به :Karl Vilhelm Zettersteen in der E I , III 691 f .( 5 ) - بلاذرى ( انساب الاشراف ) .
ج 4 ، ص 112 به بعد و 158 به بعد ؛ ج 5 ، صفحات 252 ، 332 ؛ ج 11 ، صفحات 110 تا 114 و 118 تا 124 و 135 ؛ - طبرى رديف 2 ، ص 583 و 587 به بعد و صفحات 753 تا 765 ( بنا به نقل ابو مخنف ) ؛ - اغانى ، ( قاهره ) ، ج 3 ، ص 295 ، ج 6 ، صفحات 142 تا 151 ؛ - اغانى ( بولاق ) ج 11 ، ص 164 ؛ - ابن الاثير ، ج 4 ، صفحات 109 تا 112 ؛ - ياقوت . ج 5 ، ص 100 به بعد ؛ - تاريخ سيستان ، صفحات 109 تا 113 -Schwarz VI 698 .؛ ( بنا به كامل المبرد ) -Brunnow 35 - 49و نيز رجوع كنيد به همين كتاب فصل خوارج .
( 6 ) -Nutzel I 39 f . ; Lavoix I , S . 52 , Nr , 114