گرچه پيروز ، پسر يزدگرد از ادعاى خود صرف نظر نكرده بود ، ولى فريادهاى استغاثهآميز وى ( از تبعيدگاهش به سوى چين ) بىنتيجه « 1 » ماند و به اين ترتيب به بىاهميتى محكوم گرديد « 2 » در اين حال ديگر جلوگيرى از تصرّف مرو الرود و سرزمينهاى گوركان و تخارستان و بلخ از طرف احنف بن قيس « 3 » در سال 652 ميلادى - با وجود اينكه قيامهاى بومى پس از اشتعال آتش جنگ داخلى رو به فزونى مىرفت - ميسر نبود . چنان كه قراردادهاى محلّى ( نظير قرارداد با مرزبان مرو در سال 656 - 657 ميلادى برابر با 36 هجرى ) « 4 » تنها يك متاركهء جنگ محسوب مىشد .
اندكى قبل از اين تاريخ ، تازيان به اقدامى دست زدند كه پيش از آنان و هم بعد از آنان بعضى از فاتحان ايران در راه انجام آن كوشيده بودند و تقريبا هيچوقت به نتيجهء واقعى نرسيده بودند : بدين معنى كه در سال 650 - 651 ميلادى ( 30 هجرى ) كوفيان كه به طور كلى در خراسان از قبايل ديگر تازى عقب افتاده بودند به جبران مافات بر آن شدند كه بر خلاف قراردادى كه در سابق بسته بودند - به تصرّف گرگان و مازندران ( طبرستان ) همت گمارند و به اين ترتيب به سرزمينى فرودآيند كه از لحاظ جغرافيايى در سطح پستى واقع شده و كاملا آبوهواى ديگرى دارد يعنى به سرزمينى گرم و مرطوبى كه در جنوب درياى خزر واقع است . اين اقدام ( كه محتملا نوادگان
هامش
- وى از طرف هياطله كشته شده )Caet . VII 437 - 452 Sebeos 132( بنا به عقيدهء وى آسيابان « ترك » بوده است ) .Michael 421 f .( اين عقيده كه جسد وى را زير نظر قسيسى از رودخانه يافتند و قاتل او را كشتند و جسدش در تخت جمشيد ( اصطخر ) به خاك سپرده شده است : افسانهايست مبنى بر تمايلات )Tolstov , Civ 222 - 8( 1 ) -Tang - Schu 3614 / 2 . Franke II 368 f ; III 357 f .دربارهء نام پيروز( PIWC )رجوع كنيد به :Justi , Namb 247 - 250 , 249 Nr . 42 .( 2 ) -Chav . , Doc 172 f . ; Franke II 369 f . , III 356 f . ; Marshall Broomhal : Islam in China , A neglected problem , London 1910 , S 13 f . 14 - 19( 3 ) - طبرى 1 ص 2897 تا 2904 -Caet . VII 487 - 493 , 495 f .( 4 ) - طبرى 1 ص 3249 : ياقوت ج 3 ص 409 به بعدCaet . IX 226 ; Gibb , Conq . 15 .