و نصب المطيع ( كه دشمن مستكفى بود ) به جاى او ( 29 ژانويهء 946 ميلادى برابر 22 جمادى الاخرى 334 هجرى ) توافق عباسيان نيز حاصل گشت . « 1 » با اين حساب اين سه برادر ديلمى فقط در حدود 12 سال وقت لازم داشتند تا توانستند حكومت خود را به اين طريق مستقر سازند . هرچند در فراز و نشيب انقلاباتى كه بر سر كسب قدرت برپابود تثبيت سيادت ايشان در شمال ايران ميسّر نمىشد و اگرچه ايشان نمىتوانستند در مقابل سامانيان قدرت مطلقى به دست بياورند ، ولى با اين وصف جنوب غربى ايران ( فارس و خوزستان ) همچنان محكم در دست ايشان باقى بود . به علاوه ، وظيفهء مراقبت از خلافت براى آنها امكانات جديدى كه تا آن زمان ناشناخته بود ، فراهم ساخت : يعنى امكانات نفوذ لااقل غير مستقيمى در مناطقى كه ( و لو مثل سامانيان بطور غير دلخواه ) با خلفا ارتباط داشتند و در تحت سلطهء آنان بودند ؛ چه اينكه تازه خود خلفا در تحت قدرت آل بويه قرار داشتند .
وضع آل بويه در بين النهرين و كشمكشهاى سياسى آنها با حمدانيان در سوريه و شمال بين النهرين « 2 » و همچنين مبارزات داخلى در آنجا و در سرحدات عربى موضوع بحث ما نيست ، ولى از نظر تحوّل و تكامل ايران اين نكته فوقالعاده اهميّت داشت كه ( همانطورىكه سابقا بغداد به ايران حكومت مىكرد ) در اين موقع تا حدى ايران مناطق عربنشين اطراف فرات و دجله را تحت نفوذ خود درآورده بود . در هر دو دوره ، همزيستى دو كشور در تحت حكومت يك دولت واحد
هامش
( 1 ) - ابن مسكويه ( تجارب الامم ) ، ج 2 ، صفحات 84 تا 86 ؛ - صولى ( فهرست : 91 ) ص 262 به بعد ؛ ابن الاثير ، ج 8 ، صفحات 146 تا 148 ؛ - مستوفى ( تاريخ گزيده ) ، ص 351 ؛ - ابن خلكان ( فهرست : 113 ) ، ج 1 ، ص 98 به بعد ( شمارهء 71 ) ؛ - و نيز :Elias 131 .( 2 ) - رجوع كنيد به : عوفى ( جوامع الحكايات ) ، ص 243 ، شمارهء 1918 و نيز :Canard , Hamd . I 507 - 536 .