روز 7 دسامبر 967 ميلادى برابر اول محرم 357 هجرى « 1 » درگذشت . احمد موقتا در برابر ساير رقباى علوى توانست در سال 969 ميلادى خود را با موفقيت مستقر سازد . « 2 »
به موجب تمام اين حوادث و به موجب سركوبى قيام محمد بن عبد الرزاق در طوس ( سال 947 / 948 ميلادى برابر 336 هجرى ) « 3 » كه حملهء آل بويه را غير - ممكن ساخت ، ثابت شد كه دولت سامانيان ، به سرزمين ماوراءالنهر و خراسان ( و تيولدارى گرگان و مازندران ) محدود مانده است ؛ زيرا پيشرويهاى خراسانيان به سوى همدان و اصفهان در سال 950 / 951 ( 339 هجرى ) و به طرف اصفهان و رى در سال 955 ( برابر 344 هجرى ) و همچنين به سمت رى در سال 966 ميلادى ( برابر 355 ) بىنتيجه ماند . « 4 » محمد نامبرده كه بعد از قبول اطاعت در طوس مانده بود پس از اسارت مرزبان فرمانرواى آذربايجان كه از خاندان سالاريان بود ، بيهوده مىكوشيد تا از آنجا به كمك قشون آل بويه در سال 948 ر 949 ميلادى ( 337 هجرى ) و 949 ر 950 ( 338 هجرى ) در مقابل خويشاوندان مرزبان و رئيس قبيلهء كردان ، ديسم ، خود را مستقر و تثبيت كند « 5 » ، اما خود اين ديسم در سال 953 ر 954 ميلادى ( 342 هجرى ) ناگزير شد از برابر مرزبان مذكور ( مرزبان اوّل ) كه از زندان گريخته بود بگريزد ، از طرف ارمنستان و از جانب معز الدولة ، از عراق ، به وى كمك مؤثرى نشد بهطورىكه در ضمن كوشش
هامش
( 1 ) - ابن مسكويه ( تجارب الامم ) ، ج 2 ، ص 222 به بعد ؛ - ابن اسفنديار ( تاريخ طبرستان ) ، ص 125 ؛ - گرديزى ( زين الاخبار ) ، ص 45 ( بنا به نقل وى ، در اثر حملهء خوك نر ) ؛ - ابن الاثير ، ج 8 ، ص 190 به بعد .
( 2 ) - ابن الاثير ، ج 8 ، ص 198 به بعد .
( 3 ) - ابن الاثير ، ج 8 ، ص 155 .
( 4 ) - ابن مسكويه ( تجارب الامم ) ، ج 2 ، ص 132 به بعد ، و صفحات 137 تا 143 و 154 به بعد ، و صفحات 159 تا 161 و 222 تا 228 ؛ - ابن الاثير ، ج 8 ، صفحات 161 تا 163 و 169 و 188 . و نيز :Wiet 173 f .( 5 ) - ابن مسكويه ( تجارب الامم ) ، ج 2 ، صفحات 133 تا 135 ؛ - ابن الاثير ، ج 8 ، ص 158 به بعد ؛ - كسروى ( شهرياران گمنام ) ، ج 3 ، ص 8 .