كوشش وشمگير براى پس گرفتن رى به دستور سامانيان ( سال 944 / 945 ميلادى برابر 333 هجرى ) « 1 » به ثمر نرسيد ، به اتفاق ابو على گرگان را براى سامانيان تسخير كرد « 2 » . مقارن با اين زمان در آذربايجان قدرت دست بدست مىگشت :
بدين معنى كه فرماندار آنجا به نام ديسم ، « 3 » پسر يكى از سران كرد و تربيتشدهء عقايد خوارج ، مورد حملهء فرماندار شيعى قلعهء شميران ( حومهء طارم در گيلان ) به نام مرزبان بن محمد بن مسافر « 4 » قرار گرفت و ناچار شد به جانب ارمنستان و اردبيل فرار كند و چون سربازان ديلمى سپاه وى و نيز يك قسمت از سربازان كرد او به دشمن كه نيز سربازان ديلمى در اختيار داشت پيوستند ديسم سرانجام مجبور به تسليم شد و زندانى گشت « 5 » و بدين ترتيب موقعيت جديدى نصيب ديلميان و شيعيان گرديد ، كه هرچند مستقيما به نفع آل بويه نبود ليكن از نظر جلوگيرى از پيشرفت سامانيان به جانب مغرب بطور اساسى نافع بود .
- همين مرزبان بود كه در سال 944 ميلادى از پيشروى روسيان ( گروه وارگها از نرمانان ) كه با كشتى از درياى خزر و رود كر تا بردغه ( بردع ) انجام گرفت ( با وجود مداخلهء حمدانيان ) جلوگيرى نمود . « 6 » البته روسيان كه در آن موقع با
هامش
( 1 ) - ابن الاثير ، ج 8 ، ص 146 .
( 2 ) - ابن الاثير ، ج 8 ، ص 146 .
( 3 ) - كسروى ( شهرياران گمنام ) ، ج 1 ، ص 58 تا 63 - رجوع كنيد به صفحات قبل .
( 4 ) - رجوع كنيد به :Minorsky , Canc . IV 514 / 529 .( 5 ) - ابن مسكويه ( تجارب الامم ) ، ج 2 ، صفحات 31 تا 37 ؛ - صولى ( فهرست : 90 ) ، ص 232 ( انتصاب يك والى حمدانى از طرف خليفه براى ارمنستان و آذربايجان ) ؛ - ابن الاثير ، ج 8 ، ص 125 به بعد ؛ - صولى ( فهرست : 91 ) ، ج 2 ، ص 62 ؛ - كسروى ( شهرياران گمنام ) ، ج 1 ، صفحات 41 تا 43 و 63 تا 70 و ج 2 ، ص 36 به بعد .
و نيز :
( 6 ) - ادعاى مبنى بر اينكه اين واقعه در مراغه اتفاق افتاده ( رجوع شود به ابن مسكويه طبق پاورقى قبل ) ناشى از تحريف كلمهء « بردعه » ( بردع ) به مراغه مىباشد . رجوع شود به كسروى ( شهرياران گمنام ) ، ج 1 ، صفحات 70 تا 83 و نيز به :David Samuel Margoliouth , im « Gibb Memorial Seris » ( VI 100 ) ; Dorn , Schirw . 547 f .